Nhìn lại khủng hoảng kinh tế thế giới

Quốc tế Thế giới & Việt Nam
Thứ năm, 24/6/2010 17:57 GMT+7
Những hình ảnh ấn tượng của cuộc khủng hoảng kinh tế 2008 - 2009
Khủng khoảng kinh tế thế giới năm 2008-2009 là cuộc khủng khoảng kinh tế đầu tiên của thế kỷ 21 nhưng không giống các cuộc khủng khoảng kinh tế trước nó. Có thể gọi đây là cuộc khủng khoảng của các nhà băng, khủng khoảng tín dụng hay cuộc khủng khoảng "phi vật chất"...Có những ngày, những tuần, hàng loạt ngân hàng tuyên bố phá sản, bị mua lại hoặc bị kiểm soát đặc biệt. Thế giới đã thực sự chao đảo, nghiêng ngả bởi làn sóng sụp đổ của các nhà băng.

Ôn cố tri tân là một cách để bảo vệ tương lai trước những biến động lớn.

Theo thống kê chưa đầy đủ, từ cuối năm 2007 đến giữa năm 2009 toàn thế giới đã có khoảng 33 ngân hàng ở các qui mô khác nhau bị mua lại, 92 ngân hàng phải tuyên bố phá sản.  Khủng khoảng tín dụng, khủng khoảng tài chính dẫn đến các phương thức giải cứu cũng bằng biện pháp tài chính. Đó là những nét chính của khủng khoảng kinh tế mà chúng ta đón nhận trong thập niên đầu tiên của thế kỷ 21 này.

Sau "cuồng phong" gió bão


Chứng kiến qui mô, hậu quả những trận "cuồng phong", những cơn "sóng thần"do khủng khoảng kinh tế gây ra, chúng ta cần rút ra nhiều điều mà lâu nay nghĩ rằng không còn và khó xảy ra:

- Khủng khoảng kinh tế thế  giới: Đã từ lâu, trong quan niệm của một số nhà nghiên cứu cho rằng trong điều kiện hiện nay, khủng khoảng kinh tế toàn cầu khó hoặc không thể xảy ra. Điều này được lý giải như là sự thích ứng với điều kiện mới, với hoàn cảnh mới của nền kinh tế TBCN. Hoặc kinh tế TTBCN có sự thích nghi, có sự "tự điều chỉnh" để phù hợp với sự phát triển không ngừng của kinh tế thế giới. Giai đoạn 1950 - 2010 kinh tế thế giới cũng xảy ra khủng khoảng, xảy ra suy thoái (khủng khoảng dầu mỏ dẫn đến suy thoái tại Mỹ năm 1973, suy thoái tại Nhật Bản đầu những năm 90 của thế kỷ trước, khủng khoảng kinh tế tại Mêhico năm 1994, khủng khoảng tài chính tại các nước châu Á năm 1997...) nhưng không lan ra toàn cầu. Điều này đã tạo ra sự lầm tưởng là kinh tế TBCN hiện đại có khả năng xử lý được khủng khoảng kinh tế ở cấp độ khu vực, không để xảy ra trong phạm vi toàn cầu.

Tuy nhiên qua khủng khoảng kinh tế vừa qua đã khẳng định: kinh tế TBCN dù phát triển đến đâu cùng không tránh khỏi khủng khoảng kinh tế như đã diễn ra suốt 5 thế kỷ đã qua, khủng khoảng kinh tế vẫn xảy ra kể cả trong phạm vi khu vực cũng như toàn cầu.

 - Khủng khoảng kinh tế thế  giới có thể xuất phát từ  bất kỳ quốc gia nào nếu tham gia vào quan hệ  kinh tế quốc tế, không phụ  thuộc qui mô của từng quốc gia: Trong thập kỷ đầu tiên của thế kỷ 21, hai sự kiện lớn xảy ra tại nước Mỹ, có tác động sâu sắc đến chính trị và an ninh thế giới, đến kinh tế thế thế giới và làm thay đổi nhiều khái niệm, tư duy và hành động của các quốc gia. Đó là sự kiện khủng bố đánh sập tòa tháp đôi tại New York ngày 11/9/2001 làm hàng ngàn người chết, bị thương và mất tích và sự kiện Ngân hàng Lehman Brothers tuyên bố phá sản ngày 17/9/2008 dẫn đến cuộc khủng khoảng kinh tế trên toàn thế giới.

Trong phạm vi bài viết này, chúng ta cần nghiên cứu tại sao khủng khoảng lại bắt đầu từ nước Mỹ? Một đất nước có nền kinh tế lớn nhất, hùng mạnh thế giới, chiếm khoảng 25% GDP thế giới. Một đất nước có nền kinh tế năng động nhất, có số lượng chuyên gia, số lượng các nhà khoa học đạt giải Nobel kinh tế nhiều nhất thế giới...lại không dự báo được khủng khoảng kinh tế. Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến khủng khoảng đã được chỉ ra, đó là: sự sụp đổ của thị trường bất động sản, của hệ thống tài chính - ngân hàng...dẫn đến khủng khoảng trong lĩnh vực sản xuất ôtô.

Dưới tác động của khủng khoảng tại Mỹ, các ngân hàng ở nước ngoài tham gia vào thị trường bất động sản tại Mỹ cũng gánh chịu hậu quả và tạo phản ứng dây chuyền ra ngoài biên giới nước Mỹ, như quân cờ Đôminô các nước ở Châu Âu, Châu Úc...đều bị cuốn vào vòng xoáy, thế là điều không mong đợi đã đến: khủng khoảng kinh tế thế giới với qui mô rộng lớn không kém cuộc khủng khoảng kinh tế thế giới năm 1929 - 1933 đã xảy ra.

Khi câu chuyện khủng khoảng kinh tế ở nước Mỹ và trên thế giới dần được khắc phục, thế giới đang hy vọng năm 2010 sẽ là năm tăng trưởng kinh tế trên toàn cầu, thì ngay tại Châu Âu, một đất nước không rộng, người không đông như Hy Lạp lại đứng trên bờ vực của sự sụp đổ vì nợ công. Châu Âu lại "hốt hoảng" và lo sợ những điều tồi tệ lại có thể xảy ra. Sau nhiều tranh cãi quyết liệt, ngân hàng Châu Âu (EB) và quĩ tiền tệ thế giới (IMF) đã thống nhất chi khoảng 600 tỷ Euro để "giải cứu" Hy Lạp và mộ số quốc gia khác có dấu hiệu "cảm cúm" như Bồ Đào Nha, Tây ban Nha..., trong đó Hy Lạp nhận đuợc khoảng 110 tỷ Euro. Với kế hoạch "giải cứu" đồ sộ như vậy nhưng không ai dám chắc chắn khẳng định, khủng khoảng kinh tế tại Hy Lạp là trường hợp cuối cùng.

Với các dẫn chứng nêu trên, có thể khẳng định: trong quan hệ kinh tế quốc hiện nay, các quốc gia đều có mối quan hệ mật thiết, có sự phụ thuộc và ràng buộc nhau rất lớn. Chúng ta thường hay nói, đó là thế giới phẳng. Mọi biến động về kinh tế ở nước này đều có tác động, có ảnh hưởng đến kinh tế nước khác hoặc nhiều nước khác. Khủng khoảng kinh tế có thể xảy ra tại bất cứ quớc gia nào nếu không phát hiện và điểu chỉnh kịp thời các yếu tố làm mất cân đối vĩ mô, cho dù có thể là quốc gia lớn nhất như Mỹ năm 2008; nước xa xôi như Mêhicô năm 1994; nước có kinh tế tăng trưởng cao như Thái Lan và Hàn Quốc năm 1997-1998...

- Lĩnh vực tài chính - ngân hàng vẫn là khâu dễ bị tổn thương nhất trong khủng khoảng kinh tế: Thế giới chúng ta đang sống đã thay đổi rất nhanh trong hơn 100 năm trở lại đây. Nếu quay lại cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, sản xuất của cải vật chất (sản xuất công nghiệp và nông nghiệp) vẫn đóng vai trò chủ yếu. Sản xuất công nghiệp được tính theo đơn vị tấn, sản xuất nông nghiệp được tính trên ha. Tuy nhiên cuộc cách mạng KHKT trên thế giới từ thập kỷ 60 của thế kỷ trước đã làm thay đối tất cả. Chính cuộc cách mạng này đã tác động mạnh mẽ đã tạo ra lĩnh vực kinh tế mới, hoàn toàn khác trước: kinh tế dịch vụ. Nước đi đầu trong chuyển dịch và hình thành lĩnh vực kinh tế dịch vụ đó là Mỹ. Hiện nay trong khoảng 15.000 tỷ USD sản phẩm quốc nội của Mỹ thì gần 80% do lĩnh vực kinh tế dịch vụ mang lại, công nghiệp ước còn 15% và thấp nhất đó là nông nghiệp chiếm chưa đến 5% GDP...Có thể nói lĩnh vực kinh tế dịch vụ đã tạo ra nước Mỹ mới ngày nay. Trong kinh tế dịch vụ, tài chính - ngân hàng có vị trí quan trọng nhất.  Nhiều ngân hàng, nhiều tổ chức tài chính của Mỹ đã hoạt động và phát triển không chỉ trong phạm vi nước Mỹ, mà còn trong phạm vi toàn cầu như Bear Steams; JP Morgan Chase; Bank of America; American international Group...với số vốn từ hàng tỷ đến hàng trăm tỷ USD.

Với  qui mô, phạm vi hoạt động và tổ chức lớn như vậy, khi khủng khoảng xảy ra, nhiều ngân hàng và tổ chức tài chính gánh chịu hậu quả đầu tiên. Vì lẽ đó, khi ngân hàng Lehman Brothers tuyên bố phá sản ngày 15/9/2008 đã làm rung chuyển không chỉ trong nước Mỹ, mà còn rung chuyển toàn thế giới và bắt đầu "một năm tồi tệ" đối với kinh tế thế giới.
       
- Vai trò của các tổ chức tài chính lớn đã thay đổi: Từ sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, trên thế giới có hai tổ chức tài chính lớn nhất được thành lập, đó là Quĩ Tiền Tệ thế giới (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB). Có thể nói giai đoạn sau chiến tranh thế giới lần thứ hai, dưới ảnh hưởng của Mỹ, cả hai tổ chức tài chính này đã có vai trò to lớn trong việc tham gia tái thiết Châu Âu, Nhật Bản cũng như một số quốc gia và vùng lãnh thổ mà nước Mỹ có can dự. Với tư cách là cổ đông lớn nhất, nước Mỹ quyết định đồng tiền của IMF và WB đi về đâu và sinh lời như thế nào. Chính vì vị trí đặc biệt đó, từ kinh tế, sức ép của Mỹ đã lan sang chính trị. Bài học này đặc biệt thấy rõ giai đoạn Liên Xô cuối thời kỳ Cải tổ hay nước Nga thời  B.En-xin. Gai đoạn này nếu  Liên Xô  hay nước Nga đồng thuận với chính sách của Mỹ thì được vay tiền để giải quyết khó khăn trong nước, nếu trái chiều kết quả sẽ ngược lại.

Tuy nhiên từ cuối thập kỷ 90 của thế kỷ trước, thế giới thay đổi rất nhanh, nước Mỹ đã trở thành siêu cường duy nhất trên thế giới và có tiếng nói gần như quyết định với các vấn đề toàn cầu (chính trị, kinh tế, quân sự, an ninh...). Nước Mỹ đã trực tiếp hoặc gián tiếp (thông qua các tổ chức tài chính quốc tế) giúp đỡ một số nước gặp khủng khoảng kinh tế trong thập kỷ 90 của thế kỷ trước. Chính sự thành công đó đã "vô tình" ngăn IMF và WB tự đổi mới để thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của kinh tế trong giai đoạn toàn cầu hoá. Điều này đã được thể hiện qua hội nghị kinh tế tại Đa-vớt Thuỵ Sĩ vào đầu năm 2009, trong đó đã thể hiện hệ thống ngân hàng là khâu yếu và cần phải thay đổi để có thể ngăn ngừa khủng khoảng trong tương lai. (Còn tiếp)

Lưu Văn Vinh


Ý kiến của bạn
THẾ GIỚI & VIỆT NAM
Vì sao Việt Nam huy động tổng lực tìm kiếm máy bay Malaysia? Việt Nam huy động lực lượng chủ lực trên không, trên biển và phương tiện hiện đại thực hiện quy mô tìm kiếm cứu nạn máy bay mất tích với qui mô lớn chưa từng có, cùng với sự tham gia của Mỹ, Trung Quốc, Singapore, Malaysia, Philippine trên khu vực biển Đông nước ta.
TIN TỔNG HỢP
Bộ Tài chính: Doanh nghiệp không tăng giá xăng Giá xăng dầu trện Thế giới gần đây đã tăng, do đó các DN đầu mối đã xin tăng giá. Tuy nhiên, yêu cầu này không được Bộ Tài chính chấp thuận.
VIỆT NAM TRÊN BÁO NƯỚC NGOÀI
Vở kịch tiết lộ sự thật đằng sau bức ảnh Jane Fonda tới Việt Nam Bức ảnh này vẫn là một trong những bức ảnh nhiều gây nhiều tranh cãi nhất của thời đại và khiến mốt số cựu chiến binh Mỹ không bao giờ quên Fonda
CHÍNH TRƯỜNG THAI LAN- UKRAINE
Ukraina thắt chặt biên giới Kể từ khi cuộc khủng hoảng ở miền đông Ukraine bắt đầu, chính phủ Ukraina đã được thực hiện kiểm soát biên giới chặt chẽ hơn.