Lễ dâng hương trong ngày kỷ niệm chiến thắng Đống Đa- Ngọc Hồi
Miền Bắc là cái nôi của cội nguồn văn hóa dân tộc. Mảnh đất trải qua mấy ngàn năm lịch sử còn tồn tại và lưu giữ rất nhiều giá trị thiên nhiên và nhân văn vô cùng phong phú. Hằng năm, nơi đây thường diễn ra rất nhiều lễ hội, từ những lễ hội nhỏ như làng, xã, lớn hơn thì có đình, đền và đặc sắc nhất là các lễ hội cấp quốc gia.
Ấn tượng đầu tiên là Lễ hội kỷ niệm 223 năm chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa diễn ra vào ngày mùng 5 Tết ( tức ngày 27/1 dương lịch) tại Công viên Văn hóa Đống Đa (Hà Nội) có nhiều nét mới nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa tinh thần của dân tộc Việt Nam, đồng thời có sự hài hòa với tính thời đại. Ngoài nghi thức dâng hương tế lễ của các đoàn lễ địa phương, lễ rước kiệu, múa rồng, lễ dâng hương tại Chùa Bộc, chùa Đồng Quang; phần khai mạc của lãnh đạo quận Đống Đa cũng ôn lại chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa cách đây 223 năm; tôn vinh hình tượng người anh hùng áo vải Quang Trung - Nguyễn Huệ với những chiến công hiển hách, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt.
Thay vì chương trình nghệ thuật truyền thống biểu diễn bằng các trích đoạn chèo như mọi năm, chương trình nghệ thuật năm nay thực hiện bằng chương trình ca múa nhạc tổng hợp mang tính sử thi, với chủ đề “Âm vang bản hùng ca Đống Đa”. Đó là màn trống hội phối hợp liên khúc hát múa bài “Âm vang bản hùng ca Đống Đa”, “Hội Xuân Đống Đa”, “Huyền thoại một tình yêu”, “Bài ca chiến thắng”, “Đống Đa khúc thanh âm ngày mới”…Phần hội được thực hiện với lễ dâng hương của các đoàn tế lễ và khách thập phương, các tiết mục biểu diễn võ thuật, tứ linh, múa quạt, múa sinh tiền, thi đấu cờ người, cờ tướng, các trò chơi dân gian, biểu diễn quan họ Bắc Ninh, biểu diễn thể dục thể thao…. Chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa diễn ra vào mùa xuân năm Kỷ Dậu 1789 do Quang Trung lãnh đạo, đánh tan hàng vạn quân xâm lược Mãn Thanh, là chiến công hiển hách trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc.
Những ngày đầu xuân, đã thành thông lệ, mồng 6 tháng giêng (âm lịch), người người lại nô nức về trẩy hội đền Cổ Loa (xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, Hà Nội). Từ sáng sớm, khắp đường làng ngõ xóm Cổ Loa đã sặc sỡ màu cờ hội, áo hội. Mở đầu là đám rước Văn với 5 lá cờ ngũ hành, phường bát âm, giá văn tế đặt trong kiệu Long đình, có lọng, tàn che. Sau đám rước Văn là đến nghi thức tế lễ và đám rước thần của tám làng (gọi là Bát Xã) gồm: Ðài Bi, Sàn Dã, Cầu Cả, Mạch Tràng, Văn Thượng, Thư Cưu, Cổ Loa, Xép... Bên cạnh phần lễ trang nghiêm, tại các khu vực quanh đền Cổ Loa còn diễn ra nhiều trò chơi như đu tiên, đánh vật hát chèo, bắn cung nỏ, cờ người, múa rối nước...Hội Cổ Loa kéo dài cho tới ngày 16 tháng giêng mới làm lễ tế tạ trời đất, kết thúc lễ hội. Bởi vậy, một chuyến du xuân về đền Cổ Loa trong những ngày này chắc chắn sẽ đem đến cho du khách những điều thú vị.
Nghi thức rước thần của 8 làng ở Cổ Loa trong ngày Lễ hội đầu xuân
Trong không khí đầu Xuân cờ hoa rực rỡ, sáng mùng 7 Tết ( tức ngày 29/1 dương lịch), rất đông người dân và du khách đổ về xã Đọi Sơn, huyện Duy Tiên (Hà Nam) tham dự Lễ hội Tịch điền năm 2012. Trên mảnh ruộng rộng trước sân khấu chính, nổi bật dòng chữ “Thần nông” mang ý nghĩa đề cao vị thế của nông nghiệp- nông thôn- nông dân, đi tới đâu cũng thấy cảnh người già, trẻ em, nam thanh nữ tú tươi cười, tay trong tay cùng chung niềm vui, hoà với tiếng trống, tiếng nhạc rộn rã. Lễ hội Tịch điền cũng là lễ hội văn hóa, tâm linh hàm chứa sức sống, sự giàu có của văn hóa Việt Nam cùng các lễ hội khác được tổ chức vào dịp đầu Xuân, thể hiện sự phong phú của kho tàng văn hóa dân tộc. Lễ hội Tịch điền thêm một lần nhắc nhở chúng ta nhìn nhận đầy đủ hơn đến sự phát triển nông nghiệp bền vững gắn với phát triển công nghiệp trong thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Diễn xướng tích Vua Lê Đại hành cày ruộng tại Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn (Hà Nam)
Sử sách còn ghi, mùa Xuân năm Đinh Hợi, niên hiệu Thiên Phúc thứ 7 (tức năm 987), vua Lê Đại Hành về chân núi Đọi làm Lễ Tịch điền (cày ruộng) đầu tiên trong lịch sử Việt Nam mở ra một trang sử mới cho nền văn minh nông nghiệp lúa nước. Kể từ đó, Lễ Tịch điền trở thành một hỷ tục các triều đại Lý, Trần, Hậu Lê, Nguyễn đều thực hiện một cách thành kính, trang trọng, trở thành một nét sinh hoạt văn hóa truyền thống của dân tộc.
Du xuân về vùng quê Kinh Bắc cổ kính và văn hiến - nơi phát tích Vương triều Lý - một miền đất sản sinh rất nhiều lễ hội. Hệ thống hội hè, đình đám và ca hát là nét đẹp tiêu biểu của vùng đất này nhưng ấn tượng sâu đậm nhất là Hội Lim và Hội đền Bà Chúa Kho. Hội Lim (huyện Tiên Du) diễn ra vào ngày 13 tháng Giêng hằng năm. Đến đây, du khách được thưởng thức những bài hát quan họ nổi tiếng như mời trầu, con sáo sang sông, giã bạn, người ơi người ở đừng về… của những liền anh, liền chị lúng liến trong chiếc áo tứ thân, nón quai thao, dải yếm lụa sồi, ô lục soạn… đứng hát trên đồi, trên thuyền…
Dòng người như nêm vào cúng lễ Bà Chúa Kho
Hội đền Bà Chúa Kho diễn ra vào 15 tháng Giêng tại làng Cổ Mễ, một làng ven chân núi Kho, nằm bên bờ sông Cầu thuộc phường Vũ Minh, TP Bắc Ninh. Hàng nghìn du khách thập phương đổ về đây dự hội dâng hương, oản quả lên đền Bà Chúa Kho để cầu tài, lộc… Do thời tiết những ngày đầu Xuân Tân Mão khô ráo, nắng ấm, lượng người đổ về đền Bà Chúa Kho làm lễ cầu may để làm ăn trong năm khá đông. Từ sáng sớm, hàng trăm xe máy, ôtô nối đuôi nhau đỗ kín cả khu đất trống trước cửa đền và các khu vực đất trống lân cận. Ngôi Đền nổi tiếng này được những người làm ăn kinh doanh hay lui tới vào dịp đầu năm để đi “vay tiền” Bà Chúa Kho làm ăn và trả lễ vào cuối năm…
Một trong những lễ hội lớn đầu xuân là Lễ Hội chùa Hương. Nơi đây được mệnh danh là “ Nam Thiên Đệ nhất động”. Tới nơi đây, du khách được chiêm ngưỡng cảnh núi non hùng vĩ, được thỏa mãn nhu cầu tâm linh “cầu được, ước thấy”. Để từng bước nâng cao chất lượng dịch vụ, lãnh đạo huyện Mỹ Đức (ngoại thành Hà Nội) và Ban Quản lý chùa Hương đã có nhiều cố gắng, cải tiến trong việc tổ chức, quản lý lễ hội với mong muốn mang lại sự thoải mái và ấn tượng tốt đẹp cho du khách tới thăm nơi “đẹp nhất trời nam”. Lễ hội chùa Hương chính thức khai hội vào ngày mồng 6 tháng Giêng (tức ngày 28/1 dương lịch) và kéo dài đến hết tháng ba âm lịch là Lễ hội dài ngày nhất trong năm, dự kiến thu hút 1,5 triệu lượt khách đến trẩy hội. Lễ hội chùa Hương năm nay có nhiều điểm mới. Theo ông Nguyễn Văn Hậu, Phó Chủ tịch UBND huyện Mỹ Đức, Trưởng Ban tổ chức Lễ hội: Chúng tôi mở rộng bến đò Thiên Trù để giải quyết ách tắc giao thông đường thủy; đầu tư xây dựng khu nhà khách, nhà thụ trai để du khách nghỉ chân; tu sửa, nâng cấp tuyến giao thông tỉnh lộ 419; tu sửa, làm thêm các công trình vệ sinh công cộng… 4.300 đò, xuồng được chuẩn bị phục vụ du khách. Chủ phương tiện phải cam kết không được xin thêm tiền của khách đi đò. Ngoài ra, cáp treo đã được bảo dưỡng định kỳ, quy định mỗi một cabin chỉ được phép lên 6 người, không nhồi nhét cho dù đông khách.
Quang cảnh chùa Thiên Trù trong Lễ khai hội chùa Hương
Lễ hội quan trọng không thể thiếu là Lễ Hội Đền Hùng – Giỗ tổ Hùng Vương. Quần thể di tích Đền Hùng thuộc xã Hy Cương, TP Việt Trì, tỉnh Phú Thọ, nằm trong địa phận của kinh đô Phong Châu thuộc quốc gia Văn Lang cổ xưa.
Lễ Hội Đền Hùng – Giỗ tổ Hùng Vương không chỉ cuốn hút du khách bởi những nét sinh hoạt văn hoá đặc sắc mà còn bởi tính thiêng liêng cao cả của cuộc hành trình về với quê cha đất Tổ. Truyền thống đó đã ăn sâu vào tâm khảm và trở thành nét đẹp văn hóa tâm linh của người Việt: cho dù ở bất cứ nơi đâu, người Việt đều hướng về nguồn cội với lòng thành kính và lòng biết ơn sâu sắc. Do vậy, từ xa xưa đã lưu truyền:
“Dù ai đi ngược về xuôi
Nhớ ngày Giỗ tổ mồng mười tháng ba”
Giỗ Tổ Hùng Vương – lễ hội Đền Hùng năm 2012 được tổ chức trong 6 ngày (từ ngày 05/3 đến ngày 10/3 năm Nhâm Thìn - tức ngày 26 đến ngày 31/3 năm 2012) tại thành phố Việt Trì và các xã vùng ven, trong đó trọng tâm là Khu di tích lịch sử Đền Hùng. Năm 2012 là năm lẻ nên việc Giỗ Tổ Hùng Vương – Lễ hội Đền Hùng sẽ do Uỷ ban nhân dân tỉnh chủ trì và có sự tham gia của 5 tỉnh, thành gồm: Điện Biên, Bình Dương, Nghệ An, Đà Nẵng, Hải Phòng.
Nô nức Lễ hội Đền Hùng
Ông Hà Kế San - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ cho biết: Nét mới tại Giỗ Tổ Hùng Vương – lễ hội Đền Hùng năm nay là lễ rước kiệu của các xã vùng ven về Khu di tích lịch sử Đền Hùng có sự tham dự của các đoàn Ngoại giao, đại diện Tổ chức UNESCO tại Việt Nam, Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam; tổ chức nhiều điểm hát Xoan tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng và ở các phường Xoan gốc… nhằm tôn vinh các giá trị văn hóa Thời đại Hùng Vương, quảng bá “Hát Xoan Phú Thọ” đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại cần được bảo vệ khẩn cấp; tiếp tục hoàn thiện Hồ sơ khoa học “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” đề nghị UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và xây dựng Khu di tích lịch sử Đền Hùng, thành phố Việt Trì trở thành trung tâm văn hóa – lễ hội về với cội nguồn dân tộc Việt Nam.
Lễ Hội Đền Hùng – Giỗ tổ Hùng Vương là mỹ tục thờ cúng tổ tiên của dân tộc Việt Nam. Đây là Quốc Giỗ - một truyền thống không một nước nào trên thế giới này có được. Việc thờ cúng tổ tiên và ngày Giỗ Tổ của đất nước thực chất là một tín ngưỡng nguyên thuỷ, tha thiết hướng tới tương lai tốt đẹp hơn cho bản thân và con cháu mình, chứa đựng sức mạnh tiềm ẩn của dân tộc ta.
Vũ Xuân Bân
Ảnh: Internet