Trung Quốc sắp mất độc quyền về đất hiếm?

Ngày 1/2/2012, tập đoàn Lynas của Australia đã được phép bắt đầu xử lý đất hiếm ở  Nhà máy Vật liệu Tiên tiến Lynas (LAMP) sắp hoàn tất ở bang Pahang, miền đông Malaysia.

Theo các nhà phân tích được hãng tin Pháp AFP ngày 5/2 trích dẫn, nhà máy này sẽ đi đầu trong việc thúc đẩy nguồn cung cấp đất hiếm trên thế giới tăng vọt. Hệ quả tất yếu sẽ là phá vỡ thế độc quyền hiện nay của Trung Quốc đối với những nguyên liệu tối quan trọng cho các ngành công nghệ hiện đại: từ máy nghe nhạc iPod cho đến tên lửa.

Chính nhờ thế độc quyền đó mà trong thời gian qua, Trung Quốc đã “làm mưa, làm gió” trên thị trường đất hiếm, dễ dàng hạ thấp mức cung để đẩy giá đất hiếm lên cao, hay dùng đất hiếm để gây sức ép trên những nước đối đầu với họ như Nhật Bản.

Thật vậy, sau khi đi vào hoạt động từ nay đến giữa năm, LAMP có khả năng sản xuất khoảng 11.000 tấn đất hiếm mỗi năm, tương đương với 1/3 nhu cầu của cả thế giới (không tính Trung Quốc). Sau đó, khi được vận hành một cách toàn diện, công suất hàng năm của nhà máy này sẽ được nhân đôi thành 22.000 tấn.

Theo ông Dudley Kingsnorth, một chuyên gia Australia về đất hiếm, sản lượng của nhà máy ở Malaysia, cộng thêm với xu thế hiện nay là ngày càng có thêm nhiều nước quan tâm đến việc sản xuất đất hiếm, trong lúc các nhà sản xuất hiện thời nỗ lực gia tăng sản lượng, vào năm 2016, sản lượng đất hiếm ở bên ngoài Trung Quốc có thể lên đến 60.000 tấn mỗi năm.

Kết quả, theo ông Kingsnorth, là thế giới sẽ lâm vào tình trạng dư thừa đất hiếm vào năm 2016, vì lẽ nhu cầu về loại vật liệu đó ở bên ngoài Trung Quốc chỉ khoảng 55.000 tấn.
 
Theo ghi nhận của giới quan sát, nhà máy của tập đoàn Lynas tại Malaysia là cơ sở xử lý đất hiếm quy mô đầu tiên được xây dựng bên ngoài Trung Quốc từ một phần tư thế kỷ trở lại đây. Sở dĩ tình trạng này tồn tại là vì việc sản xuất đất hiếm rất nguy hiểm đối với môi trường và sức khỏe con người. Vì vậy các nước dần dần lơ là việc tự làm ra loại nguyên liệu này và để cho Trung Quốc một mình gánh vác.

Với nguồn dự trữ rất dồi dào, trong thời gian qua, Trung Quốc đã mặc nhiên trở thành nước thống trị lĩnh vực khai thác đất hiếm và cung cấp nguyên liệu cho 95% nhu cầu của thế giới.

Thế nhưng, Trung Quốc gần đây như đã có những quyết định thái quá, lợi dụng thế độc quyền để áp đặt hạn ngạch xuất khẩu mặt hàng này, làm cho giá đất hiếm tăng vọt trên thị trường quốc tế.

Không chỉ thế, Bắc Kinh còn đề ra nhiều hạn chế khác nhằm thắt chặt quyền kiểm soát đối với nguồn tài nguyên quý giá này, dùng đất hiếm làm vũ khí chính trị và ngoại giao. Chính các điều này đã khiến các nước khác thức tỉnh và chuyển hướng tìm nguồn cung cấp khác.

Minh Châu (theo RFI)