Tây Nguyên: Hàng ngàn ha cà phê già cỗi cần thay thế

Đã từ lâu người nông dân trên địa bàn Tây Nguyên chủ yếu sống nhờ vào cây cà phê. Cũng vì cà phê mà người nông dân đã thoát ra từ cái nghèo đói, cây cà phê cũng là động lực chính khiến kinh tế nơi đây phát triển toàn diện, hơn nữa ngành cà phê là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn của quốc gia, nó góp phần không nhỏ trong việc phát triển kinh tế của đất nước, chính vì vậy nó phải được chăm sóc một cách chu đáo và toàn diện .

Tuy nhiên do nhiều yếu tố tác động, hiện nay phần lớn diện tích cà phê ở các tỉnh Tây Nguyên đang bước vào thời kỳ già cỗi và bị “lão hóa”, cho năng suất kém, chất lượng không đảm bảo, điều này đã và đang đe dọa trực tiếp đến sự ổn định của ngành cà phê Việt Nam, cũng như tác động tiêu cực đến đời sống của bà con nông dân.

Theo số liệu từ Viện KHKT Nông lâm Tây Nguyên, hiện diện tích cà phê già cỗi ở Tây Nguyên chiếm tỷ lệ rất cao (trên 100 ngàn ha), rơi vào khoảng 30% tổng diện tích trồng cà phê hiện nay của cả nước đã già cỗi và cần phải tái canh.


Các diện tích cà phê ở đây đều có tuổi đời từ 20 -30 năm, mặc dù trong quá trình khai thác vẫn cho sản lượng quả, tuy nhiên hiện sản lượng và năng xuất của diện tích cà phê này đang có dấu hiệu giảm dần theo từng niên vụ

Vấn đề đáng quan ngại nhất là hiện có khoảng 30% tổng diện tích cà phê đã già và cho chất lượng rất thấp, tập trung chủ yếu tại 2 địa bàn Đắk Lắk và Lâm Đồng, số diện tích này cần phải thay thế ngay trong vòng 5 đến 10 năm tới.

Vừa qua, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông - Lâm nghiệp Tây Nguyên đã lai tạo được nhiều giống cây cà phê cho sản lượng, năng suất cao, kích cỡ hạt lớn hơn nhiều so với trước đây, đáp ứng tốt yêu cầu chỉ số…song để nhanh chóng thay thế hoặc tái canh cây cà phê này đang là một bài toán hết sức nan giải.

Riêng Đắk Lắk, đây là tỉnh có diện tích, sản lượng cà phê vối lớn nhất cả nước, với trên 185.000 ha, sản lượng hàng năm đạt từ 380.000 tấn cà phê nhân trở lên. Đồng thời đây cũng là tỉnh đại diện cho toàn ngành cà phê việt nam nó được gọi là thủ phủ của cà phê.

Theo báo cáo mới nhất của Sở NN&PTTN Đắk Lắk, toàn tỉnh Đắk Lắk có trên 51% diện tích cà phê có độ tuổi trên 15 tuổi, trong đó có gần 30.000 ha được trồng trước những năm 90 của Thế kỷ trước nên trong 5-10 năm nữa, toàn tỉnh có trên 50% diện tích cà phê bị “lão hóa”, hết chu kỳ kinh doanh cho hiệu quả cao, cần phải cưa đốn, phục hồi, hoặc trồng tái canh.

Hiện nay ở Đắk Lắk đã xây dựng 4 vườn nhân chồi, cây giống ghép tại các huyện Cư M’gar, Krông Pắk, Trung tâm giống cây trồng vật nuôi, Viện KHKT Nông- Lâm nghiệp Tây Nguyên, đáp ứng yêu cầu cây giống, chồi ghép cho các địa phương, doanh nghiệp cải tạo, làm trẻ hóa lại vườn cà phê.

Các dòng cà phê vối chọn lọc như TR4,TR5, TR6, TR7, TR8, TR9, TR11, TR12 và TR13 do Viện Khoa học Kỹ thuật Nông- lâm nghiệp Tây Nguyên lai tạo đã được Bộ NN&PTTN công nhận.

Mặc dù đây là những giống cà phê cho năng suất cao, kích cỡ hạt lớn (tỷ lệ hạt R1 trên sàng 6,5mm) đáp ứng tốt yêu cầu xuất khẩu, kháng bệnh gỉ sắt cao, chín muộn tránh được bất lợi về mùa mưa trong thời gian thu hoạch.

Thống kê sơ bộ toàn tỉnh có khoảng 180.500 hộ trồng cà phê, trong đó số hộ có quy mô dưới 0,5 ha chiếm khoảng 35% (hơn 63.000 hộ), hộ có quy mô diện tích từ 0,5 đến dưới 1ha chiếm khoảng 34% (khoảng 61.000 hộ) và quy mô diện tích từ 1ha đến 2 ha gần 24% số hộ, còn lại từ 2 ha trở lên chỉ có hơn 75 số hộ canh tác cà phê (gần 13.000 hộ).

Việc sản xuất cà phê của tỉnh có quy mô nhỏ lẽ mang tính chất nông hộ là chủ yếu, do vậy khó khăn lớn nhất là nếu nông dân cưa đốn để làm “trẻ hóa” tái tạo lại cây cà phê sẽ mất đi sản lượng thu hoạch hàng năm, ảnh hưởng đến đời sống của chính gia đình họ.

Ông Hoàng Anh ở xã Cư Suê – Cư M’ga cho biết “ Gia đình tôi có 3 ha cà phê cho quả trong đó có 1,5ha cà phê đã trồng trên 15 năm rồi… mặc dù rất muốn chặt bỏ để trồng cây mới, tuy nhiên nếu như không có chính sách gì hỗ trợ cho người nông dân, chúng tôi không dám mạnh dạn làm điều này, nếu như chặt bỏ sẽ không có thu hoạch trong thời gian dài 3-4 năm, cuộc sống gia đình sẽ rất khó khăn”.

Vấn đề này cũng đã nói rất nhiều tại các cuộc họp ở các cấp các ngành, song để làm được thì các nhà quản lý cũng cần ngồi lại với nhau nhằm khắc phục và đưa ra giải pháp nhanh chóng để đón đầu thực trạng cây cà phê bị “lão hóa” trên diện rộng.

Trước mắt có thể còn chấp nhận được, nhưng về lâu dài nhà nước, nhất là các doanh nghiệp kinh doanh sản xuất cà phê cũng cần có chính sách hỗ trợ để nông dân cưa đốn để tái tạo lại cây cà phê kịp thời nếu không muốn từ 5 đến 10 năm nữa chúng ta sẽ mất đi vị trí dẫn đầu về xuất khẩu cà phê. Đây là một điều quá đau xót vì chúng ta đã biết được trước như thế, vẫn biết là rất khó khăn nhưng nếu không làm thì làm sao biết khó.

Hiện nay tỉnh Đắk Lắk đã và đang triển khai thực hiện đề án phát triển cà phê bền vững đến năm 2015 và định hướng đến 2020, với tổng cốn đầu tư 1.647 tỉ đồng, mục tiêu nhằm duy trì ổn định 150.000ha cà phê, sản lượng đạt bình quân 400.000 tấn/vụ.

Song song với đó là tăng tỉ lệ cà phê bột, cà phê hòa tan, 100% diện tích cà phê trong vùng quy hoạch được tưới chủ động, xây dựng thêm 10.000 m2 kho bảo quản, sân phơi.

Ngoài ra tùy theo đặc điểm tình hình năng suất cũng như chất lượng, nhưng vẫn đặt chỉ tiêu xuất khẩu 700 triệu USD/năm, đáp ứng được của nhu cầu thị trường trong nước và quốc tế.

Thay đổi cà phê già cỗi là một vấn đề nan giải, nó đặt ra cho các nhà quản lý một bài toán cực kỳ hóc búa, bởi nếu như không có chính sách hỗ trợ gì cho người nông dân, rất ít người dám cả gan chặt bỏ cây cà phê của mình để trồng mới và phải chờ đến 3-4 năm sau mới cho thu hoạch, khoảng thời gian chết đó không phải ai cũng có thể chuyển đổi một ngành nghề nào khác nhằm lấp vào chỗ trống, đây là tâm lý chung của tất cả những người trồng cà phê ở Tây Nguyên.