Chỉ 20 Cty máy tính đa quốc gia gần như khống chế toàn bộ thị trường máy tính toàn cầu. Chỉ 10 Cty hoá học quốc gia, 10 Cty chất bán dẫn đa quốc gia và 20 Cty ôtô đa quốc gia đã chiến 90% hạn ngạch thị trường quốc tế... Kinh nghiệm thế giới khi hình thành TĐKT với sự liên kết các thể được thực hiện theo các quy trình pháp lý khác nhau. Quyền chi phối của Cty mẹ cho phép Cty mẹ thực hiện vai trò thống lĩnh của mình dựa trên cơ chế các thành viên góp vốn hoặc tài sản. Các tập đoàn có mô hình đa dạng, tuỳ thuộc cách liên kết, không có bộ máy quản lý chung. Vai trò quan trọng thuộc về tổ chức quản lý, định hướng giám sát của Cty mẹ.
Rõ ràng là khi hội nhập kinh tế quốc tế, chúng ta không thể cạnh tranh với các Cty nhỏ bé - sự hợp lực để phát triển là một đòi hỏi sống còn. Điều này đã được các DN chứng minh bằng việc các tập đoàn phân phối lớn trên thế giới đang chiếm lĩnh thị trường bán lẻ VN vì chúng ta chưa có những đối trọng thực sự. Tuy nhiên, không thể hình thành tập đoàn bằng mệnh lệnh hành chính.
TS Nguyễn Quang A cho răng, nếu những TĐKT hình thành không phải từ bản thân đòi hỏi của sự phát triển DN, thì chuyện bình mới rượu... không mới là đương nhiên. Việc thành lập các NH trong các TĐKT để cấp vốn cho các tập đoàn này có thể gây nên những thảm hoạ. Sở hữu chéo, tức là các Cty trở thành đối tác chiến lược, nắm cổ phần của nhau, là một cách thực tế trốn tránh cổ phần hoá. Trách nhiệm pháp lý có thể bị trốn tránh, khi những TĐKT thay thế các TCty. Ví dụ như những khoản nợ NHTM mà các TCty nhà nước đang phải chịu trách nhiệm.
Thực tế, thời gian gần đây các TCty nhà nước trong những lĩnh vực kinh tế trọng yếu đột nhiên mở rộng hoạt động sang các lĩnh vực thời thượng là ngân hàng, chứng khoán, bất động sản... Các chuyên gia cảnh báo sự bành trướng đa ngành nghề làm các tập đoàn (trong tương lai) lơ là phát triển ngành mũi nhọn, trọng tâm của mình. Ông Trần Văn Huynh - Chủ tịch Hiệp hội Vật liệu xây dựng VN đề nghị: TĐKT không nhất thiết phải phát triển đa ngành, mà phải chuyên sâu vào ngành mũi nhọn. Bởi vì nguồn lực còn hạn chế, nếu đầu tư dàn trải sẽ không đủ lực đầu tư phát triển ngành chủ lực. Những tập đoàn nhà nước đều nắm giữ những ngành kinh tế trọng yếu của đất nước, nếu không mạnh để cạnh tranh ở thị trường trong nước, sẽ nhường sân cho các DN nước ngoài thao túng. Đó là thiệt hại lớn của nền kinh tế.
Đức được coi là một trong những nền kinh tế phát triển với mô hình TĐKT tiên tiến và hiệu quả nhất thế giới.
Đức có hai mô hình chủ đạo Unterordnungskonzern: TĐKT phụ thuộc hoặc TĐKT theo thứ bậc và Gleichordnungkonzernen: TĐKT đồng cấp hoặc tập đoàn kinh tế không phụ thuộc.
Đối với TĐKT đồng cấp, vị thế bình đẳng giữa các DN thành viên (không có DN chi phối). Các DN tự ký kết hợp đồng để hình thành sự chỉ đạo thống nhất (cho phù hợp với khái niệm TĐKT của luật).
Họ cùng nhau hình thành một cơ quan lãnh đạo tập đoàn (dưới hình thức một hội đồng tham vấn hoặc tương tự). Tuy nhiên, hiện mô hình này không phổ biến và ít được pháp luật điều chỉnh.
Mô hình TĐKT phụ thuộc hoặc TĐKT theo thứ bậc hiện diễn ra phổ biến ở Đức. Theo đó các DN bị chi phối hoạt động dưới sự lãnh đạo của DN chi phối. Có ba dạng liên kết: Liên kết thâu tóm; Liên kết hợp đồng; Liên kết theo tình huống.
Liên kết thâu tóm gồm: Cty bị thâu tóm vẫn là pháp nhân độc lập nhưng thực tế như một bộ phận kinh doanh của Cty nắm quyền chi phối. Quan hệ này rất gần với quan hệ hợp nhất và sáp nhập.
Đối với liên kết hợp đồng: HĐQT của Cty chi phối đưa ra các quyết định chỉ đạo hoặc định hướng DN bị chi phối.
Liên kết theo tình huống: DN chi phối gây ảnh hưởng đến DN bị chi phối (là một Cty đối vốn như CTCP, Cty TNHH, Cty hợp danh hữu hạn... trên nền tảng của việc tham gia vốn đa số (hoặc đa số phiếu biểu quyết).
Cấu trúc tập đoàn tại Đức có ba dạng chủ yếu: Cấu trúc dọc, Cấu trúc ngang, Cấu trúc hỗn hợp.
Cấu trúc dọc: DN thành viên tập đoàn hoạt động trong các khâu của một quá trình sản xuất tạo giá trị/cung ứng dịch vụ khép kín từ thượng nguồn đến hạ nguồn. Họ ít phụ thuộc vào bên ngoài trong quá trình tạo giá trị. Cấu trúc này đã lỗi thời.
Việc tự cung cấp đầu vào hay xử lý nguyên liệu không hiệu quả bằng tự thoả thuận hợp đồng từ các đối tác bên ngoài. Dù vậy vẫn còn trong một số lĩnh vực đặc thù. VD Tập đoàn văn hoá phẩm Mustermann bao gồm hệ thống DN xuất bản, in và bán hàng...
Cấu trúc ngang đã xuất hiện từ lâu và vẫn tương đối phổ biến ở Đức. Bao gồm các DN thành viên trong cùng một lĩnh vực và cùng cấp độ sản xuất, thương mại.
Ví dụ như: VoklWagen bao gồm các DN thành viên chuyên sản xuất đa dạng từ xe giá rẻ cho tới các dòng xe cao cấp, xa xỉ. Mục tiêu là thống lĩnh thị trường bằng cách thâu tóm hoặc chèn ép các đối thủ khác.
Cấu trúc hỗn hợp: DN thành viên tập đoàn hoạt động trong nhiều ngành nghề, lĩnh vực và địa bàn khác nhau. Một thành viên có thể không hoặc ít quan hệ kinh doanh với thành viên khác.
KTTD