Nhật Bản đối mặt với thảm họa “3 trong 1”

Trong suốt một tuần, thế giới luôn đứng bên cạnh Nhật Bản và trợ giúp tất cả những gì có thể để hạn chế những thiệt hại, những đau thương, mất mát mà nước Nhật, nhân dân Nhật đang gánh chịu.

Động đất cực mạnh vốn đã là thảm họa. Sóng thần "nối gót" lại nâng lên gấp bội thảm họa đó. Nhưng nguy cơ phóng xạ do nổ lò phản ứng hạt nhân lại còn khủng khiếp hơn nhiều.

Nhật Bản đang ở trong tình trạng thảm họa "3 trong 1", kinh tế Nhật bị bị tác động như thế nào, qui mô thiệt hại ra sao?

Thực ra, khó có thể đo đếm hết thiệt hại do các thảm họa nêu trên gây ra. Tuy nhiên, những thiệt hại sơ bộ "nhãn tiền" cũng đã là khủng khiếp, chưa từng có.

Tổn thất vô cùng to lớn

Đó là đánh giá chung khi nói đến thiệt hại kinh tế do thảm họa "3 trong 1" gây ra. Trong vùng Đông Bắc của Nhật Bản có 4 tỉnh "rơi vào vòng thảm họa” là Iwate, Miyagi, Fukushima và Ibaraki. Đây là những cơ sở kinh tế hàng năm đóng góp khoảng 7,8% GDP của Nhật Bản (ước tính của ngân hàng Myrrill Lynch, Mỹ), ít hơn so với tỷ trọng 12,4% GDP của những vùng bị ảnh hưởng trong trận động đất Kobe năm 1995.

Ngoài ra 4 cảng biển là Sendai, Hachinohe, Ishinomake và Onahama (trong đó Sendai là cảng lớn nhất cùng Đông Bắc) đã bị phá huỷ hoặc tê liệt hoàn toàn.

Hiện chưa có số liệu chính xác về thiệt hại vật chất nhưng con số ước đoán cứ tăng theo thời gian: từ 1% GDP rồi sau đó tăng lên 2% rồi 3% GDP (khoảng 180 tỷ USD) và có thể lên tới mức 200 tỷ USD.

Song hành với các thiệt hại nêu trên, chứng khoán Nhật đã chứng kiến phiên lao dốc thê thảm trong ngày 15/3, với chỉ số chứng khoán Nikkei mất điểm tới 11%. Đây cũng là mức giảm lớn nhất trong một ngày, kể từ tháng 10/2008.

Theo tính toán của các nhà kinh tế, sụt giảm này của chỉ số chứng khoán Nikkei đã làm "bốc hơi" 621 tỷ USD. Đây là "kỷ lục" được lập sau thảm họa động đất và sóng thần.

Những tổn thất do thảm họa gây ra đang đặt nước Nhật vào tình thế đã khó còn khó khăn hơn. Theo dự báo, GDP quí 2/2011 của Nhật chỉ có thể tăng ở mức khiêm tốn 0,3% và khả năng nợ công sẽ vượt ngưỡng 200% GDP.

Với thực tế "u ám" như vậy, vai trò và ảnh hưởng của kinh tế Nhật đối với thế giới sẽ bị thu hẹp đáng kể. Cần biết rằng đóng góp của Nhật Bản vào kinh tế thế giới đã giảm mạnh từ 18% năm 1995 xuống còn 9% vào năm 2010.

Ứng phó của Nhật Bản

Thế giới đã chứng kiến thái độ bình tĩnh, can đảm và đầy quyết tâm của chính phủ và nhân dân Nhật Bản.

Với sự khẩn trương cao độ, Thủ tướng Naoto Kan đã kịp thời ban hành tình trạng khẩn cấp và cùng cùng Bộ Tài chính và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) cam kết sẽ đảm bảo ổn định tài chính sau thảm họa.

BOJ đã phản ứng mau lẹ hơn nhiều và đã huy động mọi nguồn lực, liên tiếp tung các khoản tín dụng khổng lồ để ngăn chặn những thiệt hại, những hậu quả do thảm họa "3 trong 1" gây ra.

Theo những con số công bố chính thức, đến ngày 17/3, BOJ đã "bơm" vào hệ thống tài chính chính là 33.000 tỷ Yên (khoảng 421 tỷ USD), trong đó đợt lớn nhất vào ngày 14/3 với 15.000 tỷ Yên (183 tỷ USD) vào hệ thống tài chính.

Không những vậy, chính sách tiền tệ nới lỏng vẫn tiếp tục được duy trì. Tuy nhiên ngày 17/3 đã chứng kiến đồng Yên lên giá mạnh nhất từ trước đến nay khi 76,25 Yên/USD, tăng khoảng 7% so với thời điểm trước thảm họa xảy ra. Khó của kinh tế Nhật là như vậy.

Tác động đối với kinh tế thế giới

Giữ vị trí thứ 3 thế giới, kinh tế Nhật Bản có vai trò quan trọng trong kinh tế toàn cầu. Ảnh hưởng của Nhật đối với kinh tế thế giới là không thể phủ nhận và không thể thay thế. Do vậy khó khăn của kinh tế Nhật Bản cũng tác động không nhỏ đến kinh tế thế giới.

Để đánh giá qui mô và mức độ ảnh hưởng của thảm họa động đất sóng thần ngày 11/3 đối kinh tế thế giới, các bộ trưởng tài chính các nước G7 vừa thống nhất tổ chức cuộc họp khẩn cấp để có những biện pháp ứng phó nhằm giảm thiểu tác động đến kinh tế toàn cầu.

Kinh tế thế giới năm 2011 dự kiến sẽ tăng trưởng chậm hơn so với năm 2010, do tác động thiên tai ở Nhật Bản và có khả năng còn giảm tốc hơn nữa.

Chắc chắn thảm họa ở Nhật Bản sẽ là chủ đề bàn thảo của Hội nghị thượng đỉnh G20 tại Pháp và đồng Yên mạnh cũng như vấn đề an toàn của các nhà máy điện hạt nhân sẽ là những chủ đề "nóng" nhất.
Theo đánh giá của một số nhà kinh tế, xuất khẩu khi khí đốt hoá lỏng sang Nhật có thể kiếm lợi do một loạt các nhà máy điện nguyên tử bị hỏng, bị ngừng hoạt động.

Ngược lại xuất khẩu dầu thô sang Nhật có thể bị suy giảm bởi một số khu công nghiệp, một số cảng biển vùng Đông Bắc đã bị tàn phá và cần có thời gian khắc phục hậu quả.

Đối với hàng xuất khẩu từ Nhật, xe hơi do các hãng Nhật Bản sản xuất sẽ bị giảm sút khi các nhà máy bị hậu quả trực tiếp của thảm hoạ.

Không những vậy, với tính chất quốc tế hóa sản xuất cao, ôtô sản xuất tại Mỹ, tại Châu Âu... đều có các chi tiết, các linh kiện sản xuất tại Nhật.

Ông Alexander, đại diện hãng Georgetown cho rằng "một số công ty đơn lẻ tại Mỹ sẽ không thể có nguồn linh kiện, thiết bị để lắp ráp trong vài tuần thậm chí vài tháng tới".

Do vậy sẽ có tác động dây chuyền đối với một số lĩnh vực sản xuất cụ thể mà sản xuất ôtô hay đồ điện tử... đã nhìn thấy rõ nhất.

Thiên tại, thảm họa thật khó tránh. Nhưng giảm thiểu tác động của thiên tại, thảm họa là điều không thể không tính đến trong phát triển kinh tế của mọi quốc gia, bất kể đó quốc gia có qui mô lớn nhất hay nhỏ nhất.

Lưu Văn Vinh (tổng hợp)