Đã qua rồi, “thời vàng son” của nước Mỹ?

Hiện thời, Mỹ vẫn là cường quốc kinh tế-quân sự số 1 thế giới, vẫn có những công ty năng động nhất về mặt kỹ thuật và một bầu không khí kinh doanh khá thuận lợi.

Khốn nỗi, những quyết định dẫn đến ngôi vị số 1 này lại được đưa ra nhiều thập kỷ trước đây. Kinh tế Mỹ tăng trưởng mạnh mẽ là nhờ những chính sách có từ những năm 1950 và 1960, nhờ hệ thống đường giao thông liên thành phố, nhờ đổ tiền ồ ạt vào khoa học và công nghệ, nhờ hệ thống giáo dục công khiến nhiều quốc gia khác phải ghen tị và nhờ chính sách nhập cư khá bao dung.

Nếu xem xét các biện pháp được đưa ra hiện nay, người ta khó có thể lạc quan về tương lai. 
 
Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), học sinh Mỹ ở tuổi 15 chỉ xếp thứ 17 về khoa học tự nhiên và xếp thứ 25 về toán học. Về sinh viên tốt nghiệp đại học, Mỹ chỉ xếp thứ 12 trong số các nước công nghiệp phát triển (cách đây vài thập kỷ, Mỹ còn chiếm vị trí số 1). Về số học sinh tiểu học, Mỹ bị đẩy xuống hàng thứ 79 và cơ sở hạ tầng của Mỹ chỉ xếp thứ 23, thấp hơn nhiều so với các nước công nghiệp phát triển.

Hiện có một số lĩnh vực mà nước Mỹ vẫn còn duy trì được ngôi số 1. Đó là dân chúng Mỹ vẫn sở hữu súng đạn “vô địch thế giới”. Nước Mỹ có tỷ lệ tội phạm cao nhất thế giới và cũng là nước mang công mắc nợ nhiều nhất.

Thế giới ngày nay giúp nhân loại tạo ra nhiều sản phẩm và dịch vụ cần ngày càng ít nhân công, chuyển công việc đến hầu hết các nơi trên thế giới với tốc độ chóng mặt. Đó chính là thế giới mà nước Mỹ đang phải đối mặt, khi không chịu sẵn sàng thay đổi toàn diện để thích nghi. Các cuộc thảo luận kéo dài ở Washington đã bàn về mọi thứ, trừ những thứ quan trọng nhất.

Những nỗ lực của Tổng thống Obama nhằm giữ nguyên hoặc gia tăng các nguồn tài lực xem ra đang bị ngăn cản ở Quốc hội Mỹ. Các biện pháp cắt giảm ngân sách dành cho giáo dục, nghiên cứu khoa học, kiểm soát không lưu, NASA, cơ sở hạ tầng và năng lượng thay thế trên thực tế không phải là tiết kiệm mà là gây hại cho nền kinh tế Mỹ về dài hạn. Nước Mỹ đang cắt giảm đầu tư và trợ cấp tiêu dùng. Đây là những hành động hoàn toàn phản tác dụng đối với tăng trưởng kinh tế.

Vì sao nước Mỹ hiện nay lại giải quyết các vấn đề kinh tế một cách thiển cận và sai lầm như vậy? Câu trả lời là thiếu dũng khí chính trị. Không một phe nào, bất kể đó là phe Dân chủ hay phe Cộng hòa, dám nói về tăng thuế - mặc dù phe nào cũng biết rằng khó có thể đạt được ổn định ngân sách dài hạn nếu không áp dụng biện pháp này. Toàn bộ hệ thống chính trị hiện nay ở nước Mỹ vẫn hướng tới việc duy trì các khoản trợ cấp, giảm thuế và tạo ra khá nhiều thất thoát. Đó chính là nguyên nhân vì sao chính quyền liên bang đã chi tiền cho người già nhiều gấp 4 lần số tiền chi cho giới trẻ dưới 18 tuổi. Đây quả là một tín hiệu đáng buồn về triển vọng kinh tế Mỹ.

Với tâm lý tự phụ số 1 thế giới, không ít Mỹ chẳng thèm quan tâm đến việc học hỏi thế giới bên ngoài. Người ta vẫn lầm tưởng rằng nước Mỹ vẫn tiếp tục là động lực chính của quá trình toàn cầu hóa, trong khi không hề biết rằng xuất khẩu của Mỹ chỉ chiếm có 10% kim ngạch xuất khẩu của toàn thế giới.

Trong khi đó, nhiều nước ở châu Âu có tới 50% GDP liên quan đến lĩnh vực thương mại. Đó cũng chính là lý do những nước này nỗ lực hướng tới các chuẩn mực quốc tế và nâng cao sức cạnh tranh. Tấm gương của các nước Bắc Âu cho thấy các nước giàu vẫn có thể duy trì được sức cạnh tranh trên thế giới, nếu vẫn tỏ ra linh họat và nâng cao tính hiệu quả.

Các công ty Mỹ hoạt động rất hiệu quả, trong khi các chính phủ Mỹ lại không được như vậy. Vấn đề ở chỗ các chính phủ kế tiếp nhau ở Mỹ đã và đang lãng phí các nguồn tài lực. Nước Mỹ đã chi những khoản tiền khổng lồ vào việc trợ cấp cho các lĩnh vực nhà đất, nông nghiệp và y tế, khiến cho nền kinh tế bị méo mó và bất lợi cho tăng trưởng dài hạn. Chính phủ Mỹ đã chi quá ít tiền cho lĩnh vực sáng tạo và hạ tầng cơ sở vốn đem lại tăng trưởng và nhiều chỗ làm việc mới trong tương lai.

Không những thế, nước Mỹ lại có một hệ thống bầu cử rắc rối khiến nhiều người không thể nào hiểu nổi và một Thượng nghị viện hoạt động kém hiệu quả, với những qui định và thông lệ cho phép một Thượng nghị sĩ có thể làm tắc nghẽn cả một hệ thống dân chủ mà không cần phải giải thích lý do.

Minh Bích (theo TIME.com)