Chúng ta học được gì từ sự trì hoãn này? Đó là việc đưa ra chính sách công để đối phó với sự suy thoái kinh tế; cách thông minh là phải giảm thiểu các phỏng đoán bằng cách tin tưởng nhiều hơn vào các biện pháp ổn định tự động của nền kinh tế.
Ngay lập tức bài học này đã được áp dụng: thay vì kéo dài dự án miễn thuế trên sổ lương trong các ngày còn lại của năm, Quốc hội Mỹ nên liên kết bài học này với tỷ lệ thất nghiệp.
Các biện pháp ổn định tự động là những hợp phần của ngân sách nhằm giảm nhẹ tác động của suy thoái kinh tế mà không cần đến hành động khẩn cấp của Quốc hội. Ví dụ, khi nền kinh tế suy yếu đi, nguồn thu thuế giảm đi, và một số hình thức chi dùng như trợ cấp thất nghiệp tự động tăng lên. Kết quả cuối cùng là làm suy yếu tác động của suy thoái bằng cách cung cấp các gói kích thích ngay khi nền kinh tế cần. Khi nền kinh tế phục hồi, các biện pháp ổn định này sẽ rút lui, giảm nhẹ tác động dài hạn đối với thâm hụt ngân sách.
Điều quan trọng là khi các biện pháp ổn định tự động được đưa vào hoạt động, chúng sẽ loại bỏ nhu cầu dự đoán kinh tế và khắc phục tính trì trệ trong lập pháp.
Theo một cuộc nghiên cứu do Glenn Follette và Byron Lutz thuộc Cục Dự trữ Liên bang tiến hành, tại Mỹ, các biện pháp ổn định tự động đã bù đắp được khoảng 20% sau cú sốc kinh tế hai năm trước. Một bài nghiên cứu do Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Mỹ xuất bản cho biết tại châu Âu các biện pháp này thậm chí còn hiệu quả hơn. Các biện pháp ổn định tự động ở Châu Âu đã bù đắp cho nền kinh tế châu Âu tại mức cao hơn Mỹ 10%.
Ba năm nhìn lại
Bài báo cáo do Văn phòng Ngân sách Quốc hội đưa ra tuần trước đã cho thấy tác dụng của các biện pháp ổn định tự động đối với nền kinh tế Mỹ như thế nào trong suốt 3 năm qua, đồng thời cũng lập luận rằng các biện pháp này có thể ảnh hưởng nhiều hơn đến mức nào. Bản báo cáo cũng chỉ rõ rằng các biện pháp ổn định tự động này đã đạt mức 1.1 nghìn tỷ USD kể từ năm 2009, nhiều hơn đáng kể so với gói kích thích được đưa ra bởi Đạo luật Phục hồi.
Mỗi năm tính từ năm 2009, các biện pháp ổn định kinh tế đã làm tổng sản phẩm quốc nội tăng thêm khoảng 2 – 2,5% trong việc kích thích tài khóa. Đó là tác động duy trì lớn nhất được ghi lại trong lịch sử, và phần nào nó đã giúp khoảng thời gian phục hồi từ cuộc khủng hoảng tài chính bớt khắc nghiệt.
Tuy nhiên, Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO) dự kiến tỉ lệ thất nghiệp năm nay sẽ rơi vào khoảng 8.8%. Con số này cao hơn so với dự đoán của văn phòng một vài năm trước đây. (Theo đánh giá của báo cáo thất nghiệp tháng Giêng, dự đoán này có thể hơi quá bi quan và chủ yếu nhấn mạnh vào những khó khăn của dự báo kinh tế.) Tháng 1/2009, CBO đã dự kiến tỉ lệ thất nghiệp năm 2012 là 6.8%. Vào thời điểm đó, không phải chỉ riêng CBO mới có cái nhìn lạc quan như vậy. Mọi dự đoán chính thức về nền kinh tế vĩ mô trong năm 2009 cho thấy chúng ta có thể chứng kiến sự phục hồi theo dạng biểu đồ hình chữ V (giảm mạnh sau đó phục hồi nhanh) chứ không phải dạng chữ L (giảm mạnh sau đó tiếp tục duy trì và phát triển kinh tế một cách trì trệ), mặc dù sự phục hồi chậm chạp của nền kinh tế là hệ quả của cuộc khủng hoảng tài chính.
Hãy thử tưởng tượng điều gì sẽ xảy ra nếu Đạo luật Phục hồi 2009 tập trung nhiều hơn vào các biện pháp phục hồi kinh tế tự động, những điều khoản liên kết với tỷ lệ thất nghiệp, hơn là tìm cách rút ngắn và giảm mức độ nghiêm trọng của khoảng thời gian suy thoái mà chúng ta đã và đang trải qua. Khoảng 2/3 điều khoản Đạo luật Phục hồi 2009 liên quan đến việc cắt giảm thuế, cứu trợ tạm thời cho chính quyền nhà nước, hỗ trợ lương thực cho người nghèo và bồi thường thất nghiệp bổ sung. Và tất cả các điều khoản đó đã kết thúc trong vòng một hoặc hai năm.
Tăng cường gói kích thích
Hiện tại, CBO dự kiến mức chi dùng của Đạo luật Phục hồi từ các quy định này sẽ lên khoảng 10 tỷ USD trong năm nay. Thay vào đó, nếu việc cắt giảm thuế và tiêu dùng nằm trong hình thức của các biện pháp ổn định tự động giữ cho chúng tiếp tục hoạt động trong năm nay, ước tính khoản tiền từ các biện pháp này sẽ tăng gấp 30 lần, lên khoảng 300 tỷ USD, để hỗ trợ nền kinh tế. Điều này sẽ khiến tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 1% hoặc nhiều hơn thế.
(Nhìn nhận một cách công bằng, khi các Đạo luật Phục hồi vẫn có hiệu lực đầy đủ, Quốc hội có thể không cần phải ban hành các quy định tạm thời khác. Tuy nhiên, quan điểm này vẫn được giữ lại: Nếu trước kia các biện pháp ổn định được tăng cường, ngân sách liên bang sẽ triển khai hỗ trợ nhiều hơn nữa cho nền kinh tế ngày nay.)
Theo đó, cuộc tranh luận về việc liệu sự kích thích ban đầu có thể và có nên mở rộng hơn hay không đã bỏ lỡ một điểm quan trọng về cấu trúc và thời gian. Liên kết điều này với tỷ lệ thất nghiệp sẽ không làm ảnh hưởng quá nhiều đến những dự kiến ban đầu, và do đó, khả năng chấp nhận được của nó đối với Quốc hội có thể đã không bị tác động nhiều, nhưng nó sẽ trở nên hữu ích hơn.
Các biện pháp ổn định tự động cho phép hành động mạnh mẽ khi đối mặt với hai thực tế, đó là: tính khó khăn trong việc dự đoán sự phát triển kinh tế và Quốc hội sẽ chậm đối phó với các biến động kinh tế, đặc biệt là khi độ phân cực chính trị tăng lên.
Đây là lý do vì sao phương pháp lý tưởng này không thể kéo dài dự án miễn thuế trên sổ lương đến cuối năm nay như Quốc hội đang xem xét. Thay vào đó, các nhà lập pháp nên giữ các biện pháp này có hiệu lực đến chừng nào tỷ lệ thất nghiệp vẫn còn ở mức cao.
Chúc Linh (Nguồn: Bloomberg)