Ai sợ sức mạnh kinh tế Trung Quốc?

Đề cập đến chủ đề này, người ta sẽ nghe thấy những lời phàn nàn về việc Trung Quốc bán phá giá hàng rẻ tiền, lấy đi công ăn việc làm và các nguồn tài nguyên của các nước khác. Các chính trị gia và kinh tế gia sẽ nghe thấy lời phàn nàn rằng Trung Quốc giữ đồng tiền của mình dưới giá trị thực. Cũng có quan ngại về kích cỡ kho dự trữ ngoại hối của Bắc Kinh - hiện đang gần tới ngưỡng 4.000 tỷ USD.

Và những lo lắng này có xu hướng gia tăng.

Trung Quốc giàu hay nghèo?

Nền kinh tế của Trung Quốc, với 1,3 tỷ dân, vẫn tiếp tục phát triển nhanh, với tốc độ khoảng 10% một năm.

Kinh tế Trung Quốc đã đứng hàng thứ hai thế giới về kích cỡ. Một số người tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos tự hỏi liệu có nên vẫn gọi Trung Quốc là một nền kinh tế đang phát triển hay không.

Tổng Giám đốc Tổ chức Thương mại Thế giới, ông Pascal Lamy, nói rằng Trung Quốc cần có “một cách giải trình tốt hơn" và cần nói với thế giới những gì thực sự đang diễn ra. Ông nói: “Thế giới bên ngoài Trung Quốc vẫn đang tự hỏi liệu Trung Quốc là một nước nghèo với rất nhiều người giàu, hay một nước giàu với rất nhiều người nghèo”?

Trung Quốc đang thay đổi quá nhanh và cũng khó tự biết được chuyện gì đang xảy ra.

John Zhao, giám đốc điều hành của công ty đầu tư tư nhân lớn nhất Trung Quốc là Hony Capital, nhắc nhở giới có ảnh hưởng lớn tại Davos rằng cách đây không lâu, chính phủ Trung Quốc còn nói với người dân Trung Quốc đi ra nước ngoài rằng "chúng ta sẽ may được cho người dân bộ vét đẹp để khỏi bị coi là người nghèo ". Còn ngày nay, phương Tây chỉ thấy toàn người Trung Quốc rất giàu đi du lịch ở nước ngoài. Ông John Zhao giải thích: “Điều đó cũng gây ấn tượng sai lệch là Trung Quốc toàn người giàu có. Họ chỉ là thiểu số mà thôi. Hầu hết người Trung Quốc vẫn còn nghèo”.

Thế còn sự thiếu rõ ràng của Trung Quốc khi kinh doanh ở nước ngoài?

Ông Zhao đổ lỗi cho những sai lầm của những bước đi ban đầu. Chính phủ Trung Quốc không biết phải làm gì với tất cả dự trữ ngoại hối của mình, vì vậy họ đã làm những gì nước khác đã làm: mua trái phiếu chính phủ Mỹ.

Trong khi "có vài công ty xấu cố ý gian lận”, hầu hết các công ty Trung Quốc đều cố gắng học hỏi và tôn trọng luật pháp. Ông Zhao thừa nhận: “Chúng tôi không có lịch sử cả trăm năm trong quản trị doanh nghiệp".

Robert Greifeld, giám đốc điều hành của thị trường chứng khoán Nasdaq, lưu ý mọi người rằng phương Tây cũng có “lịch sử phong phú về các sai phạm của giới công ty - từ Parmalat tới Enron," và rằng các công ty Trung Quốc "có nhu cầu lớn tìm hiểu chuẩn mực báo cáo của giới công ty phương Tây".

Mất cân đối lớn

Tuy nhiên, Stephen Roach - cựu Chủ tịch Morgan Stanley châu Á và nay làm việc cho Đại học Yale - lập luận rằng những rắc rối đối với Bắc Kinh không chỉ là vấn đề về báo cáo của công ty hoặc nhận thức chung về Trung Quốc, Đó là do có sự mất cân bằng kinh tế thực sự khi người tiêu dùng Trung Quốc và các công ty Trung Quốc tiết kiệm quá nhiều, trong khi phương Tây lại tiết kiệm quá ít.

Đã đến lúc chính phủ Trung Quốc nên sử dụng một phần nào đó trong kho dự trữ ngoại hối của mình để đầu tư cho chính người dân nước này, bằng cách tạo dựng hệ thống an sinh xã hội, đầu tư cho hệ thống lương hưu trong bối cảnh có áp lực vì một bộ phận dân đang đến tuổi già ngày càng nhanh.

Một trong chủ đề được coi là “nhạy cảm” và phía Trung Quốc không muốn nói tới là tỷ giá giữa đồng nhân dân tệ và đồng đô la Mỹ.

Quan điểm của Trung Quốc là không thể thả nổi tỷ giá và vấn đề là công chúng Trung Quốc sẽ nghĩ sao nếu kho dự trữ đô la đột nhiên bị mất giá do vấn đề thay đổi tỷ giá.

Một số người Trung Quốc tham dự Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos không hoàn toàn đồng ý với lập luận cho rằng Trung Quốc có cách hành xử bất thường. Một người lập luận: “ Trung Quốc đâu có vơ vét tài nguyên. Dó là việc đầu tư vào các nguồn tài nguyên mà nếu không thì sẽ không được khai thác, bất kể ở Brazil hoặc Australia hoặc Châu Phi. Trung Quốc đang đầu tư rất nhiều ư? Không, ít chứ đâu có nhiều. Nếu xem Trung Quốc là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, thì Trung Quốc đầu tư như vậy đâu có đủ”.

Một nhân vật khác nhắc nhở đại biểu tham dự Diễn đàn Davos rằng "thành kiến" ngày nay đối với Trung Quốc cũng giống như "cách đây 50 năm, khi người Mỹ đã cho hàng hóa của họ tràn ngập thị trường Châu Âu".

“Hẹn hò trước khi kết hôn”

Và điều gì sẽ xảy khi các công ty Trung Quốc mua lại các công ty phương Tây?

Ngày càng có nhiều công ty Trung Quốc đang nhòm ngó các công ty như Coca-Cola và General Electric... để học hỏi từ họ và muốn trở thành công ty đa quốc gia. Nhưng làm như vậy không phải là lúc nào cũng thành công.

Ông Zhao kể về câu chuyện của một công ty của Đức đã quyết định bỏ thỏa thuận mà một công ty Trung Quốc mời chào với điều kiện tốt hơn để rồi bán công ty này cho một chủ sở hữu Pháp. Ông nói: “Họ đã quyết định đúng. Nếu họ cảm thấy không thể hoạt động trong các công ty Trung Quốc, thỏa thuận đó kể như là một thảm họa. Vì vậy, đó là lý do tại sao chúng tôi đang nói với công ty Trung Quốc: hãy hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp của các bạn”.

Giám đốc điều hành John Zhao Trung Quốc đã so sánh mối quan hệ giữa doanh nghiệp Trung Quốc với phương Tây như trai gái tán tỉnh, timd hiểu lẫn nhau: "Trước khi kết hôn, bạn nên đi lại hẹn hò. Vì vậy tôi hy vọng các công ty Trung Quốc sẽ mở văn phòng trên khắp thế giới để tìm hiểu về văn hóa".

Đôi bên cùng có lợi

"Hãy sẵn sàng để có thêm đầu tư của Trung Quốc, điều đó sẽ xảy ra", ông Pascal Lamy nói với các chính khách và ông chủ doanh nghiệp phương Tây tại Davos. Và quay sang khán giả khu có nhiều người Trung Quốc, ông cảnh báo rằng "để đôi bên cùng có lợi thì Trung Quốc phải giải quyết vấn đề nhận thức trên cả hai phương diện, ở phương Tây và ngay tại Trung Quốc”. Nếu không, uy tín của Trung Quốc sẽ kết cục như những gì xảy ra trong mậu dịch toàn cầu, tức là kết quả “là rất lớn, nhưng trong chính trị (thì bị coi) là tồi tệ".

Thế giới bên ngoài nên hiểu rằng Trung Quốc đang thay đổi. Đây là lời thỉnh cầu đầy nhiệt huyết của Michael Wong, một doanh nhân trẻ, có công ty TouchPal làm phần mềm ứng dụng điện thoại đa tính năng hiện đang có sự hiện diện trên 20% tổng số máy dùng hệ điều hành Android của Google. Các hãng như công ty của ông đang vận động để có sự thay đổi, nỗ lực nhiều nhằm tuân thủ qui định bảo vệ sở hữu trí tuệ.

Ông Wong nói: “Cách nhìn dập khuôn về Trung Quốc có thể là đúng cho quá khứ, thậm chí có thể là đúng vào lúc này, nhưng nó sẽ thay đổi, nhanh hơn nhiều so hơn bạn nghĩ, trong 3-5 năm tới. Chúng tôi là tương lai của Trung Quốc”.

Và có thể là tương lai của thế giới. Lẽ ra, ông Wong đã có thể nói thêm câu này.

Minh Bích (theo BBC)