Khi Iran bị dồn ép quá đáng...

Iran vẫn còn nhiều "cửa" bán dầu 

Trong lĩnh vực dầu lửa, ngay sau khi Brussels loan báo quyết định dần dần ngưng nhập dầu hỏa của Iran, chính quyền Teheran đã lập tức tuyên bố rằng lệnh cấm vận này sẽ không ảnh hưởng đến ngành xuất khẩu dầu thô của Iran. Theo nhiều quan chức Iran cao cấp, trong bối cảnh nhu cầu dầu hỏa vẫn mạnh, Teheran có thể “bán dầu cho bất kỳ nước nào trên thế giới”.

Trước mắt, nhận định trên cũng có lý, vì lẽ Mỹ hầu như không nhập dầu của Iran, trong lúc lượng dầu bán qua Liên minh Châu Âu chỉ khoảng 20% mà thôi. Phần còn lại được bán cho các nước khác - trong đó có những khách hàng cỡ lớn là Trung Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản. Cho đến lúc này,các nước nói trên đã bắn tin rằng họ không có ý định tham gia cấm vận của phương Tây bất chấp áp lực từ Washington.

Theo một chuyên gia dầu khí phương Tây được hãng tin Pháp AFP trích dẫn, thực tế kể trên có nguy cơ “giới hạn tác động quyết định của Châu Âu”.

Tương tự, lệnh cấm vận của Châu Âu trên tất cả các sản phẩm dầu mỏ khác cũng không tác hại nhiều đến Iran vì nước này hiện đã tự chủ được trong hầu như mọi lĩnh vực, kể cả xăng dầu. Thậm chí Iran giờ đây đã biến thành một nhà xuất khẩu sản phẩm hóa dầu.

Tuy nhiên, quyết định của Châu Âu và Mỹ cũng khiến Tehran rúng động. Chính quyền Iran đã cảnh cáo Saudi Arabia, nước sản xuất dầu lớn nhất của khối OPEC, là không nên gia tăng sản xuất để bù đắp vào phần dầu mà Iran bán cho Châu Âu. Đối với một nhà ngoại giao châu Âu, điều đó “là dấu hiệu của một tâm trạng căng thẳng của Iran trên vấn đề này”.

Vũ khí tài chính lợi hại hơn

Lệnh trừng phạt của phương Tây trong lĩnh vực tài chính được cho là sẽ phát huy tác dụng nhiều hơn. Việc tăng cường các biện pháp phong tỏa các ngân hàng Iran – áp dụng từ năm 2010 – có thể làm cạn kiệt nguồn ngoại tệ của Iran, gây xáo trộn cho kinh tế.

Cho đến gần đây, theo một số nhà ngoại giao và các nhà phân tích kinh tế ở Teheran, trừng phạt tài chính của phương Tây đối với Iran không chỉ gây trở ngại cho nước này trong việc nhập khẩu hàng hóa cần thiết, đội giá hàng nhập, mà còn khiến cho Iran gặp khó khăn trong việc thu hồi 100 tỷ USD có được nhờ xuất khẩu dầu hỏa trong năm 2011.

Tình trạng thiếu thốn ngoại tệ bắt đầu có ảnh hưởng rõ nét trên nên kinh tế Iran. Ngân hàng Trung ương nước này, vào tuần qua chẳng hạn, đã phải đóng cửa thị trường ngoại tệ tự do, và quy định hai hối suất chính thức, một dành cho các doanh nghiệp, và một dành cho các cá nhân. Quyết định này lập tức tạo ra một thị trường chợ đen quan trọng.

Nhà nước Iran cũng bị buộc phải hạn chế đáng kể khối ngoại tệ mà các cá nhân được đổi, xuống còn vỏn vẹn 1.000 USD một năm cho mỗi người, và với điều kiện là người đó đi du lịch ra nước ngoài. Đối với các công ty nhập khẩu cũng vậy. Họ ngày càng phải đối mặt với nhiều loại hạn chế mới.

Đại diện một tập đoàn lớn của châu Âu, có chi nhánh tại Iran, đã tiết lộ rằng: “Ngân hàng trung ương không có ngoại tệ để cung cấp cho chúng tôi nữa, làm tiến trình nhập hàng của chúng tôi bị rối loạn”.

Một kinh tế gia Iran muốn giấu tên nói: “Các biện pháp trừng phạt mới của phương Tây nhắm vào Ngân hàng Trung ương Iran…sẽ chủ yếu siết chặt gọng kềm tài chính. Điều đó sẽ làm tăng nguy cơ nền kinh tế bị rối loạn và hạn chế khả năng đầu tư của Iran vào việc phát triển nguồn tài nguyên dầu khí, vốn đã bị hao tổn nhiều trong thời gian qua”.

Có nguy cơ dẫn đến chiến tranh

Báo Libération ngày 25/1 có bài phỏng vấn ông Gary Sick, nguyên cố vấn Nhà Trắng dưới thời hai tổng thống Ford và Carter, với tựa đề "Iran: cấm vận có thể dẫn đến chiến tranh".

Giải thích cho lời cảnh báo trên, ông Gary Sick cho rằng nếu bị cấm vận lửa, Iran sẽ không còn gì để mất, do đó một sự đáp trả mạnh tay, thậm chí là quân sự, là hoàn toàn có thể. Nước này có thể phóng tên lửa đánh phá các bến cảng hoặc các khu lọc dầu ở bờ bên kia Vùng Vịnh và như vậy sẽ gây khó khăn cho việc xuất khẩu dầu của Saudi Arabia và Kuweit. Giá dầu vì thế sẽ tăng cao. Kinh tế phương Tây vốn đang khó khăn sẽ càng chồng chất khó khăn.

Ông Sick nhấn mạnh, người ta có thể gây sức ép đối với Iran, nhưng phải ở mức độ hợp lý. Nếu dồn nước này vào chân tường, tức cắt nguồn thu chính từ việc xuất khẩu dầu hỏa, thì tất sẽ có một sự phản ứng “cứng rắn và gây nhiều tổn thất cho tất cả các bên”.

Bàn về việc phương Tây lo ngại Iran phát triển vũ khí hạt nhân, vị cựu cố vấn Nhà Trắng cho rằng, việc đó cần xem xét lại một cách khách quan. Ông nhắc lại, báo cáo mới nhất của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử quốc tế (IAEA) cũng không quả quyết việc Iran đang phát triển vũ khí hạt nhân. Nên nhớ rằng, báo cáo này được cho là nghiêm khắc nhất từ trước đến nay về hồ sơ hạt nhân Iran.

Cơ quan IAEA và tình báo Mỹ nói rằng, Iran đã ngừng theo đuổi một cách có hệ thống chương trình vũ khí hạt nhân vào năm 2003, sau khi ông Saddam Hussein bị lật đổ. Iran đã bắt đầu chương trình hạt nhân từ những năm 1990, nhưng đến hiện tại vẫn chưa có một quả bom nguyên tử nào. Ông nhắc lại, các nước khác muốn phát triển ngầm vũ khí hạt nhân, như Ấn Độ, Pakistan hay Nam Phi, thì cũng đã không mất nhiều hơn 12 năm để làm được điều đó.

Trả lời câu hỏi: Liệu phương Tây có thể đàm phán với Iran hay không ? Ông Gary Sick khẳng định “hoàn toàn có thể để mọi việc được minh bạch hơn”. Vào năm 2003, chính phủ Iran đã cho ngừng chương trình hạt nhân quân sự, và đã đồng ý cho thanh tra của IAEA đến thực địa để xác minh hư thực.Thế nhưng, sau đó, các vị thanh tra đã không tìm thấy được gì. Sau đó phương Tây không những không tháo bỏ lệnh trừng phạt cho Iran mà còn đòi hỏi nhiều hơn nữa.

Ông Gary Sick nhấn mạnh, vào năm 1995, Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt Iran, khi ấy Iran chưa hề có uranium được làm giàu. Để rồi đến hiện tại, sau hơn 26 năm của lệnh trừng phạt, thì Iran đã có đến 8.000 máy li tâm và nhiều khu sản xuất hạt nhân.

Theo ông Gary Sick, khả năng đàm phán là hoàn toàn có thể với điều kiện là mục tiêu đặt phải là chỉ hạn chế số lượng máy ly tâm dưới sự giám sát chặt chẽ của cộng đồng quốc tế. Ông nhấn mạnh: “Nếu phương Tây cứ khăng khăng đòi Iran không được có một lò ly tâm nào, không được có một chút urianium được làm giàu nào, thì người ta không thể nào đàm phán được”.

Minh Bích (theo RFI)