Bất kể cơ quan tình báo Mỹ vẫn còn những hạn chế,song cơ quan này tiếp tục phải đối mặt với những lời chỉ trích vì nhữngthiếu sót của mình, gần đây nhất là lỗi không dự đoán được sự kiện Mùaxuân Ả Rập và hoàn toàn bỏ qua sự ra đi của lãnh đạo Triều Tiên Kim JongIl.
Thật vậy, ngoài một số thành công nhất định đã đạt được (như vụ CIAvạch trần Chiến tranh Sáu ngày năm 1967), cục tình báo Mỹ cũng phải chịumột số thất bại ê chề. Dưới đây là 10 vụ việc điển hình, bao gồm nhữngsự cố thông tin tình báo trong các sự kiện mấu chốt đã làm thay đổi cụcdiện ở Trung Đông, tiến trình Chiến tranh Lạnh, và đẩy Hoa Kỳ vào chiếntranh thế giới thứ II, cuộc chiến chống khủng bố, và chiến tranh tạiIraq.
1. Cuộc tấn công Trân Châu CảngRạng sáng ngày 7/12/1941, Quân đội Nhật đã tấn công Hạm đội TháiBình Dương của Mỹ tại Trân Châu Cảng, Hawaii, buộc Mỹ một lần nữa miễncưỡng lao vào chiến tranh thế giới thứ II. Căn cứ hải quân đã hoàn toànbị động, mặc dù Hoa Kỳ đã cố gắng phá luật ngoại giao Nhật Bản tạiWashington chuẩn bị cho cuộc chiến; đồng thời, tùy viên quân sự của Javacũng đã cảnh báo Washington về một cuộc tấn công của Nhật Bản vàoHawaii, Philippines, và Thái Lan một tuần trước đó. Roberta Wholstetterđã viết trong cuốn Trân Châu Cảng: Cảnh báo và Quyết định,"Chúng tôichưa bao giờ hoàn thành một bức tranh tình báo về kẻ địch như thế này ".
Tuy nhiên, bức tranh đó không hoàn chỉnh do các thông tin tình báogiữa các cơ quan chính phủ chưa đầy đủ, Mỹ nhận định sai về ý định củaNhật Bản khi thực hiện một cuộc tấn công trắng trợn như vậy, và lục đụctrong nội bộ cơ quan tình báo Mỹ. CIA, cơ quan tình báo được thành lậpvào năm 1947 và được coi là một phần trong Đạo Luật An ninh Quốc gia, đãnhân định, cuộc tấn công bất ngờ vào Trân Châu Cảng nhấn mạnh sự cầnthiết phải tách "tín hiệu" khỏi "tin đồn" và xây dựng một tổ chức tìnhbáo tập trung.
Ảnh: Tàu chiến USS Arizona bốc cháy trong vụ đánh bom Trân Châu Cảng ngày 7/12/1941
Ảnh: Quân lính Cuba áp giải các thành viên của Lữ đoàn 2506 tại Vịnh Con Lợn vào tháng 4/1961
Tháng 4/1961, các phần tử lưu vong Cuba đã bắt tay thực hiện kếhoạch của CIA nhằm lật đổ chế độ Fidel Castro và thay thế bằng một chínhphủ thân Mỹ, phi cộng sản. Kế hoạch này đã không thành công sau thấtbại của cuộc tấn công vào lực lượng không quân Cuba và 1,400 quân línhcủa “Lữ đoàn 2506" đã phải hứng chịu sự phản công dữ dội của quân độiCuba sau khi hạ cánh xuống bờ biển phía nam của đất nước này. Cuộc xâmlược bất thành đã phá hỏng mối quan hệ Mỹ-Cuba.
Theo các nguồn tài liệu của CIA được công bố sau đó, giả sử rằngTổng thống John F. Kennedy cam kết sẽ đưa quân đánh chiếm và nếu thấtbại, họ sẽ không bao giờ đưa cho vị Tổng thống mới này bản đánh giá bàytỏ nghi ngờ về việc liệu lữ đoàn 2506 có thể thành công mà không cần sựhậu thuẫn từ phía quân đội Mỹ hay không – đó là một sự hỗ trợ mà Kennedykhông bao giờ có ý định đáp ứng. (Nhà sử học Piero Gleijeses đã so sánhCIA và Kennedy với những con tàu đi trong đêm.). Một năm sau đó, trongmột báo cáo công bố một tháng trước cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba CIA đãđưa ra kết luận rằng Liên Xô không có khả năng thiết lập các cuộc tấncông tên lửa ở Cuba, mặc dù cơ quan tình báo đã tự cứu mình bằng cách sửdụng máy bay do thám U-2 chụp các bức ảnh của các trang web tên lửa.
3. Sự kiện Tết Mậu Thân
Ảnh: Những người lính Việt Nam trên chiếc xe tăng Mỹ bị bỏ rơi trên một con đường của Huế trong Sự kiện Tết Mậu ThânNgày 31/1/1968, trong dịp Tết Nguyên đán ở Việt Nam, lực lượng cộngsản phía Bắc Việt Nam đã làm Hoa Kỳ choáng váng bằng cuộc phản công lớnhướng về miền Nam Việt Nam. Quân đội cộng sản đã giành chiến thắng nhanhchóng, và cuộc tổng cuộc tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân được coi làcuộc chiến quyết định nhất của Việt Nam. Người Mỹ đã ngày càng thất vọngvới chiến tranh, khiến các nhà hoạch định chính sách Mỹ thay đổi chínhsách chiến thuật và rút bớt quân đội Mỹ khỏi Việt Nam.
Một cuộc điều tra của chính phủ được tiến hành ngay sau sự kiện TếtMậu kết luận rằng Hoa Kỳ và các sĩ quan quân đội tại miền Nam Việt Namvà các nhà phân tích tình báo đã thất bại hoàn toàn trong việc dự đoán"cường độ, sự phối hợp, và thời gian tấn công của quân và dân Việt Nam"bất chấp hàng loạt cảnh báo. Thủ thư Hải quân Glenn E cho hay, việc lơlà thu thập thông tin tình báo, rào cản ngôn ngữ, và sự hiểu lầm chiếnlược của đối phương là những nguyên nhân chính góp phần vào thất bạitình báo. Tuy nhiên, James J. Wirtz chỉ ra trong cuốn Sự kiện Tết MậuThân: Thất bại tình báo trong chiến tranh rằng "người Mỹ gần như đãthành công trong việc dự đoán động thái của đối thủ đúng lúc và tránhđược những hậu quả quân sự không ngờ."
4. Cuộc chiến Yom KippurẢnh: Ariel Sharon (đầu cuốn băng) họp bàn vớilãnh đạo quân sự, Haim Bar Lev và Bộ trưởng Quốc phòng Israel MosheDayan (bị̣t một mắt) ở Sinai ngày 17/10/1973 trong cuộc chiến YomKippur.
Nếu CIA phân tích chính xác Chiến tranh Sáu ngày giữa Israel và cácquốc gia Ả Rập láng giềng vào năm 1967, thì chỉ 6 năm sau đó cơ quan nàyđã phạm sai lầm khi lực lượng Ai Cập và Syria phát động các cuộc tấncông phối hợp nhằm các lực lượng Israel trên sa mạc Sinai và Cao nguyênGolan trong suốt ngày lễ Do Thái ở Yom Kippur. Cuộc xung đột này đượcchấm dứt bằng thỏa thuận ngừng bắn kí vào tháng 10/1973 và đã kiểm chứngmối quan hệ Mỹ-Liên Xô; đồng thời, đưa cuộc xung đột Ả Rập-Israel trởthành mối quan tâm hàng đầu trong chính sách đối ngoại của Washington.
Trung tâm Lưu trữ An ninh Quốc gia của Đại học George Washington đãtìm thấy các tài liệu chứng minh cộng đồng tình báo Israel tin rằng sứcmạnh quân sự tối cao của đất nước sẽ ngăn chặn các nước láng giềng Ả Rậpphát động chiến tranh. Vào ngày cuộc chiến bùng nổ, một bản ghi nhớ củaHội đồng An ninh Quốc gia cho hay, các cố vấn Liên Xô được sơ tán khỏiAi Cập và Israel đã dự đoán một cuộc tấn công châm ngòi từ Ai Cập và cácphong trào quân sự của Syria, nhưng cũng nói thêm rằng các dịch vụ tìnhbáo Mỹ "tiếp tục để giảm nhẹ khả năng Ả Rập tấn công vào Israel" và"ủng hộ lời giải thích khác cho cuộc khủng hoảng trong quan hệ Liên Xô-ẢRập."
5. Cuộc cách mạng Iran
Ảnh: Người biểu tình Iran dương cao tấm áp phích có hình AyatollahKhomeini trong một cuộc biểu tình ở Tehran chống lại Shah vào ngày01/01/1979Tháng 8/1978, sáu tháng trước khi Shah Mohammed Reza Pahlavi được Mỹhậu thuẫn chạy trốn khỏi Iran, CIA kết luận rằng: "Iran không nằm tronggiai đoạn cách mạng, thậm chí trước cách mạng." Như tất cả chúng ta đềubiết, Ayatollah Ruhollah Khomeini lên nắm quyền trong cuộc Cách mạngHồi giáo năm 1979, tạo ra sự rạn nứt giữa Iran và Hoa Kỳ và kéo dài chođến ngày nay.
Theo Gary Sick, thành viên của Hội đồng An ninh Quốc gia dưới thờiTổng thống Jimmy Carter, nước Mỹ đã cắt giảm số lượng tình báo hoạt độngtại Iran chuẩn bị cho cuộc cách mạng theo mong muốn của Shah, điều nàyđã khiến quan chức Mỹ không chú ý tới sự oán giận của người Iran chốnglại Shah và Hoa Kỳ, đồng thời đánh giá thấp khả năng lật đổ Shah của phetôn giáo đối lập. Tuy nhiên, năm 2004 một bản báo cáo của Đại họcGeorgetown chỉ ra rằng CIA đã cảnh báo về sức mạnh ngày một suy yếu củaShah và ảnh hưởng ngày càng tăng của phe đối lập tôn giáo, cũng như đấuđá chính trị trong nội bộ và mối quan ngại của chính quyền Carter vềcuộc đàm phán hòa bình Ai Cập-Israel đã giúp Mỹ có cái nhìn cận cảnh đốivới Iran.
(còn tiếp)Chúc Linh
Nguồn: Foreign Policy