Tiến trình từng bước loại trừ bóng đèn sợi đốt truyền thống trên toàn lãnh thổ EU bắt đầu từ tháng 2/2009 và chuyển sang giai đoạn cuối cùng vào năm 2012. Từ ngày 1/9 tại tất cả các nước EU việc sản xuất và nhập khẩu bóng đèn công suất 25 và 40 W sẽ bị cấm ngặt. Trước đó các loại bóng đèn công suất lớn hơn cũng đã biến khỏi các giá hàng. Thay cho chúng là các bóng đèn tiết kiệm điện.
Chống hiện tượng nóng lên toàn cầu
EU cấm bóng đèn sợi đốt bởi loại bóng này chỉ chuyển được 5% năng lượng tiêu thụ thành ánh sáng, số năng lượng còn lại chỉ tạo ra nhiệt. Loại bóng đèn mới sử dụng điện năng hiệu quả hơn. Điều này giúp tiết kiệm điện, tức giảm được lượng khí thải carbon dioxide (CO2) vào khí quyển. Mà giảm CO2 là một trong những nhiệm vụ cơ bản trong cuộc đấu tranh chống hiện tượng biến đổi khí hậu toàn cầu. Chính Ủy ban châu Âu – “bộ não” của EU, đã suy nghĩ như vậy.
Các nhà sản xuất rất hài lòng trước quyết định này: bóng đèn tiết kiệm điện đắt hơn nhiều so với bóng sợi đốt và do đó đem lại thu nhập cũng như lợi nhuận cao hơn. Còn các chính khách dĩ nhiên cũng hào hứng vì có thể khoe với dân chúng rằng họ đã thành công trong việc ngăn chặn hiện tượng nóng lên toàn cầu.
Các tổ chức bảo vệ sinh thái lại càng hoan hỉ. Niklas Schinerl, chuyên gia về năng lượng của văn phòng Greenpeace tại Áo, từ lâu đã đòi cấm sử dụng bóng đèn sợi đốt.
Chưa có sự thay thế hoàn hảo
Tuy nhiên, những người phản đối việc cấm sử dụng bóng đèn sơi đốt cho rằng bóng đèn tiết kiệm điện còn nhiều khiếm khuyết. Trước hết là loại bóng đèn mới chứa một hóa chất rất độc, đó là thủy ngân. Khi một bóng đèn tiết kiệm điện đến ngày “tận số” thì chúng ta không thể nó vứt vào thùng rác mà phải tuân thủ quy trình hủy bỏ rất phức tạp. Nhưng chúng ta chỉ có thể làm như thế trong 20% trường hơp mà thôi.
Ngoài ra bóng đèn tiết kiệm điện còn thua kém bóng đèn sợi đốt ở chỗ nó ít giống ánh sáng tự nhiên của mặt trời. Chúng ta chưa nghiên cứu kỹ lưỡng về tác hại của ánh sáng trắng đối với cơ thể người sau một thời gian dài sử dụng bóng đèn tiết kiệm điện.
Đạo diễn Chrystoph Mayr (Áo) trong bộ phim tài liệu "Bulb fiction" đã khẳng định rằng Ủy ban châu Âu đưa ra quyết định cấm bóng đèn sợi đốt là do các nhà sản xuất vận động hành lang rất mạnh. Ông nói: “Cấm bóng đèn sợi đốt là sự can thiệp chưa có tiền lệ vào các quyền của công dân EU bởi vì lần đầu tiên một loại hàng hóa không gây hại gì lại bị ngăn cản”.
Georg Steinhauser, cán bộ nghiên cứu của Viện Vật lý hạt nhân thuộc Trường Đại học Kỹ thuật Viên, cho rằng bóng đèn tiết kiệm điện rất nguy hại đối với môi trường. Ông cực lực chỉ trích phương pháp luận mà Ủy ban châu Âu đã áp dụng để xác định mức trần thủy ngân có trong bóng đèn loại mới.
Ông nói: “Vấn đề nằm ở chỗ để xác định mật độ thủy ngân trong bóng đèn thì cần phải đập vỡ bóng trước. Khi đó các nguyên tố tạo khí bốc hơi. EU không nói gì về điều đó trong quyết định của mình. Như vậy là chúng ta đang đối mặt với một sai lầm có hệ thống có thể dẫn đến kết quả sai lạc”.
Điều làm ông Steinhauser ngạc nhiên là không một nhà khoa học nào chú ý đến điều này cả. Bóng đèn tiết kiệm điện một mặt góp phần làm giảm CO2 nhưng mặt khác lại gây nguy cơ thủy ngân thoát ra ngoài. Vậy chúng ta nên thắp nến cho an toàn chăng?
Trần Quang Vinh (theo Deutsche Welle)