Học giả Mỹ: Bắc Triều Tiên vẫn tiếp tục đứng vững

Giáo sư Bruce Cumings, trưởng Khoa Lịch sử của đại học Chicago, nhắc lại sau khi ông Kim Jong Il mất, một cố vấn của cựu Tổng thống Bush khẳng định, chế độ Bình Nhưỡng sẽ bị chia rẽ bởi người kế vị Kim Jong Un còn quá trẻ, thiếu kinh nghiệm, không thể đương đầu với các tướng lĩnh quân đội lão làng. Nhiều nhà quan sát dự đoán sẽ có đảo chính quân sự. Cũng có người cho rằng Kim Jong Un sẽ nắm quyền thật sự và được quân đội phục tùng. Có người lại vẽ nên một kịch bản, theo đó chế độ Bình Nhưỡng sẽ sụp đổ, buộc quân đội Mỹ đóng trên đảo Okinawa của Nhật Bản sẽ can thiệp để thu giữ vũ khí hạt nhân.

Từ năm 2008, khi ông Kim Jong Il bị tai biến, lo ngại lớn nhất của Washington nhiều lần được thể hiện thông qua Ngoại trưởng Hillary Clinton. Đó là khi ông này chết, chế độ Bình Nhưỡng sẽ có cuộc thanh trừng trên chóp bu, kiểu cũng gần giống như Liên Xô thời hậu Stalin và Trung Quốc sau khi Mao Trạch Đông qua đời. Thế nhưng tác giả nhấn mạnh, hình như mọi người cố tình quên rằng, sau cái chết của nhà lãnh đạo Kim Nhật Thành (Kim Il Sung), Bắc Triều Tiên “cha truyền, con nối” vẫn tiếp tục tồn tại.

Giáo sư Cumings cho biết  trong lần đến Bình Nhưỡng hồi năm 1981, ông đã được trò chuyện với một nhân viên tình báo Nga. Người này phản bác dự báo tiêu cực về sự kế vị của ông Kim Jong Il khi cho rằng: “Người Mỹ thường hay đánh giá bằng cách chỉ dựa vào một con người. Nên nhớ rằng, sau lưng ông ta còn có cả một khối những nhân vật quan trọng có lợi ích gắn liền với chế độ và họ biết phải làm gì”.

Theo giáo sư Cumings, Kim Nhật Thành, người sáng lập chế độ, đã trở thành vị lãnh tụ bất tử chống ngoại xâm. Để biện minh cho sự “danh chính, ngôn thuận” của Kim Jong Un, truyền thông nhà nước Bắc Triều Tiên đã phát một bộ phim tài liệu ca ngợi tài năng và đức độ của Kim Jong Un. Bộ phim này nêu bật sự giống Kim Nhật Thành của Kim Jong Un: từ tính tình đến hình dáng bên ngoài.

Văn hóa người Triều Tiên vốn tôn trọng truyền thống, nhất là trong chuyện kế vị. Giáo sư Cumings gợi nhớ lại trong lịch sử Triều Tiên cũng đã có nhiều vị vua kế vị ngai vàng ở tuổi đời còn trẻ hơn Kim Jong Un, nhưng vẫn làm nên chuyện lớn.

Bàn về văn hóa tôn sùng lãnh tụ, giáo sư Cumings cho rằng trong mắt người Bắc Triều Tiên, thể diện của lãnh tụ là uy tín của cả dân tộc, vì thế họ tôn sùng và luôn bảo vệ thể diện này. Tác giả nhấn mạnh, tâm lý đó hiện vẫn còn rất mạnh ở Bắc Triều Tiên.

Liên quan đến chính sách “tự lực, tự cường” Bắc Triều Tiên, tác giả nhắc lại nhiếp chính vương Deawongun (cha của vua Kojong, lên ngôi khi 11 tuổi vào năm 1864), đã củng cố tư tưởng Nho giáo hiện đại và đã theo đuổi chính sách tự lập trước những tham vọng xâm lăng của nhiều đế quốc lúc bấy giờ. Đó chính là giai đoạn ảnh hưởng mạnh mẽ nhất cho tư tưởng “Kukche” - tư tưởng “tự lực, tự cường” - của Kim Nhật Thành.

Khi Kim Nhật Thành mất hồi năm 1994, nhiều người cho rằng chế độ sẽ sụp đổ. Tờ Newsweek của Mỹ đã chạy tựa lớn “Con vật không đầu”. Tư lệnh quân đội Mỹ tại Hàn Quốc khi ấy còn dự đoán chế độ miền Bắc sẽ tan rã. Thế mà, 20 năm sau, chế độ nhà họ Kim vẫn còn đó, mặc dù đại siêu cường Liên Xô đã sụp đổ từ lâu. Ít lâu trước cái chết của ông Kim Jong Il, một giáo sư Mỹ còn tổ chức hội thảo, nhấn mạnh quan điểm cho rằng sau khi ông này chết, người dân sẽ nổi lên lật đổ chế độ. Thế nhưng, lời tiên tri đã sai lầm, đám đông đã xuống đường khóc thương lãnh tụ.

Khi Kim Nhật Thành mất vào năm 1994, Kim Jong Il chưa xuất hiện ngay để điều hành đất nước. Ông tạm rút lui và đã tạo ra lời đồn có sự thanh trừng trên chóp bu đất nước. Thế nhưng, tác giả cho rằng, cũng giống như các vị thái tử trước kia, sau khi vua cha mất, đều phải thọ tang đúng ba năm. Thế là, vào năm 1998, trong buổi lễ kỷ niệm 50 ngày thành lập chế độ, Kim Jong Il đã đường hoàng xuất hiện với tư cách người nắm quyền lực tối cao. Và để đánh dấu cho sự kiện trọng đại đó, Bắc Triều Tiên còn cho phóng thử tên lửa tầm xa lần đầu tiên. Lần này, Kim Jong Un lập tức nắm giữ quyền lực, với việc liên tiếp xuất hiện trước công chúng, đi thăm quân đội…

Tại Mỹ, năm nay sẽ diễn ra cuộc bầu cử tổng thống. Tại Trung Quốc, ông Hồ Cẩm Đào cũng sắp chuyển giao quyền lực. Còn ở Nga, ông Putin cũng sẽ gặp nhiều khó khăn để có thể trở lại điện Kremlin. Trong bối cảnh đó, chính quyền mới Bắc Triều Tiên sẽ tranh thủ thời gian để xây dựng hình ảnh, để tạo ra một chế độ có vẻ dễ chịu hơn so với thời Kim Jong Il trong mắt người dân.

Giáo sư Bruce Cumings kết luận trong một nền văn hóa theo kiểu cha truyền con nối lâu đời như vậy, muốn đánh giá đúng tình hình, người ta không thể chỉ nhìn nhận chế độ từ bên ngoài. Bằng chứng cho sự ổn định của chế độ là trong lễ tang của Kim Jong Il, đã xuất hiện ba nhà lãnh đạo theo kiểu “tam đại, đồng đường”. Đi sau Kim Jong Un là người dượng rể Jang Song Teak, 55 tuổi, điều hành ngành tình báo của nước này và phía sau ông ta là Kim Ki nam, 80 tuổi, một người thân cận của nhả lãnh đạo Kim Nhật Thành.

Minh Châu (theo Le Monde Diplomatique)